Hoàn thiện khung pháp lý về hàng hải, đường thủy nội địa theo hướng đồng bộ, thống nhất

Bộ Xây dựng vừa trình Chính phủ dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thuỷ Việt Nam (sửa đổi), thay thế Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015 và Luật Giao thông đường thuỷ nội địa Việt Nam 2004.

Theo Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, hồ sơ dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam được xây dựng trên cơ sở hợp nhất Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2015 và Luật Giao thông đường thủy nội địa năm 2004, sửa đổi, bổ sung năm 2014, dự kiến được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp tháng 10/2026 là dự án quan trọng trong việc kịp thời cụ thể hóa chủ trương của Đảng về rà soát, hệ thống hóa, hợp nhất và đơn giản hóa các quy định pháp luật có liên quan mật thiết với nhau. Đồng thời, góp phần hoàn thiện thể chế pháp luật về giao thông vận tải hàng hải, đường thủy nội địa theo hướng đồng bộ, thống nhất, khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo giữa lĩnh vực.

Về nội dung dự án Bộ luật, ông Lê Đỗ Mười, Cục trưởng Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, đại diện cơ quan chủ trì soạn thảo cho biết: Dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thuỷ Việt Nam có phạm vi điều chỉnh rộng, liên quan đến hoạt động hàng hải và giao thông đường thủy nội địa, vừa có tính kết nối quốc tế, vừa có giá trị kết nối vùng, miền, phục vụ hoạt động hoạt động kinh tế - xã hội tại địa phương, tác động trực tiếp tới hoạt động của người dân, doanh nghiệp. Quá trình xây dựng hồ sơ dự án Bộ luật, cơ quan chủ trì soạn thảo đã tổ chức nhiều cuộc họp, hội thảo, khảo sát thực tế để thu thập thông tin, tổng hợp, ghi nhận những khó khăn, vướng mắc và đề xuất kiến nghị của người dân, doanh nghiệp, hiệp hội hoạt động trong lĩnh vực hàng hải, đường thủy nội địa làm cơ sở nghiên cứu, xây dựng hồ sơ dự án Bộ luật bám sát thực tiễn, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội hiện nay.

Trước đó, để có thông tin phục vụ công tác thẩm tra dự án Bộ luật, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đã tổ chức Đoàn khảo sát của Ủy ban làm việc với Bộ Xây dựng, Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam và các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp liên quan tại Thành phố Hải Phòng, Thành phố Hồ Chí minh và tỉnh Khánh Hòa.

Theo ông Nguyễn Trường Giang, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, quá trình khảo sát nhằm tìm hiểu những thuận lợi, khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện các quy định hiện nay của các doanh nghiệp, hiệp hội và các tổ chức liên quan trên địa bàn nhằm nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện tại dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam.

Được biết, dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thuỷ Việt Nam (sửa đổi) trình Chính phủ gồm 19 Chương, 156 Điều, thiết lập nguyên tắc nền tảng, chế định cơ bản trên cơ sở tổng hợp và nội luật hoá các Công ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Một trong những quy định được bổ sung là quy định về các loại hình hoạt động tàu lặn, thủy phi cơ vui chơi giải trí, du lịch và các loại hình dịch vụ khác trong vùng biển Việt Nam được thực hiện theo quy định của Chính phủ.

Dự thảo cũng bổ sung quy định về vận đơn điện tử, chứng từ trong vận tải biển và đường thủy để phù hợp với thông lệ quốc tế và yêu cầu chuyển đổi số của Chính phủ; quy định về quyền vận tải thủy nội địa, quyền cung ứng dịch vụ tại vùng biển Việt Nam. Nội dung này được nội luật từ Công ước Luật Biển 1982 nhằm bảo đảm quyền, chủ quyền quốc gia có biển theo thông lệ quốc tế và để bảo vệ quyền lợi cho đội tàu mang cờ quốc tịch Việt Nam và doanh nghiệp Việt Nam. Chỉ cho phép tàu nước ngoài được hoạt động trong một số trường hợp.

Đồng thời, dự thảo bổ sung quy định về vận tải đa phương thức theo hướng bao quát đầy đủ vai trò của vận tải đường thủy nội địa và hàng hải trong chuỗi vận tải.

Theo đó, vận tải đa phương thức được xác định là việc vận chuyển hàng hoá bằng ít nhất hai phương thức vận tải khác nhau trên cơ sở một hợp đồng vận tải đa phương thức, trong đó ưu tiên vận tải biển và vận tải thủy nôi địa làm chủ đạo. Điều này nhằm làm cơ sở đề xuất các chính sách và điều tiết vận tải, tăng thị phần vận tải biển và vận tải thủy, giảm tải cho đường bộ.

Điểm đáng chú ý tại dự thảo Bộ luật là bổ sung khái niệm Nhà chức trách hàng hải Việt Nam. Đây là cơ quan được nhà nước giao thực hiện chức năng quản lý chuyên ngành hàng hải; đại diện nhà nước thi hành các quyền và nghĩa vụ về an toàn hàng hải, an ninh hàng hải, bảo vệ môi trường bảo đảm tuân thủ các quy định pháp luật và điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.

Cơ quan thực hiện quản lý nhà nước chuyên ngành hàng hải và đường thủy nội địa thuộc Bộ quản lý nhà nước chuyên ngành chuyên ngành về hàng hải và đường thủy nội địa tổ chức thực hiện nhiệm vụ quyền hạn của Nhà chức trách hàng hải Việt Nam.

Cảng vụ hàng hải là cơ quan trực thuộc Nhà chức trách hàng hải Việt Nam được thành lập để thực hiện một số nhiệm vụ, quyền hạn của Nhà chức trách hàng hải Việt Nam tại khu vực quản lý được giao.

Theo lý giải của Bộ Xây dựng, việc bổ sung quy định về Nhà chức trách hàng hải Việt Nam nhằm nội luật hóa đầy đủ các yêu cầu của các điều ước quốc tế về hàng hải mà Việt Nam là thành viên.

Quy định này góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý trong nước khi các quy định hiện nay chưa quy định rõ về Nhà chức trách hàng hải, mặc dù trên thực tế cơ quan quản lý chuyên ngành hàng hải đã và đang thực hiện chức năng này theo các quy định chuyên ngành và cam kết quốc tế.

"Việc luật hóa địa vị pháp lý, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của Nhà chức trách hàng hải sẽ bảo đảm tính minh bạch, thống nhất trong tổ chức thực thi pháp luật, nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế và tạo thuận lợi cho việc thực hiện các trách nhiệm của Việt Nam trong lĩnh vực hàng hải", theo Bộ Xây dựng.