Đường sắt chuyển dịch từ ứng phó sang chủ động thích ứng trước thiên tai

Hạ tầng đường sắt đối mặt thách thức thiên tai ngày càng lớn

Năm 2025 trên biển Đông tổng cộng đã có 16 cơn bão nhiều hơn 4 cơn bão so với trung bình các năm. Với tình hình thời tiết cực đoan và mưa, lũ kéo dài ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền nước ta (các cơn bão số 5, 10, 11, 12, 13, 15 và mưa lũ lớn sau bão).

Nhìn lại năm qua, công tác phòng chống thiên tai lĩnh vực đường sắt luôn được các cấp ủy đảng, lãnh đạo tại các cơ quan, đơn vị quan tâm, lãnh đạo, chỉ đạo.

Cục Đường sắt Việt Nam phối hợp với Tổng công ty Đường sắt Việt Nam hoàn thành công tác kiểm tra, rà soát, xây dựng kế hoạch, phương án phòng chống thiên tai hàng năm theo chỉ đạo của Bộ Xây dựng; thường xuyên tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cán bộ, công chức, viên chức và người lao động, góp phần thực hiện tốt công tác phòng, chống thiên tai, giảm thiểu tối đa thiệt hại do thiên tai gây ra đối với kết cấu hạ tầng đường sắt.

Từ thực tế cho thấy, vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc. Trước hết là mạng lưới đường sắt quốc gia bao gồm 15 tuyến đường sắt, đi qua nhiều tỉnh, thành phố trải dài từ Bắc đến Nam; các tuyến đường sắt đi qua nhiều khu vực có địa chất phức tạp, núi non hiểm trở, nhiều đoạn đi ven biển, ven sông, ven suối và vùng trũng thấp nên kết cấu hạ tầng đường sắt và các công trình phụ trợ thường phải chịu tác động trực tiếp mỗi khi có bão, áp thấp nhiệt đới, mưa lớn, lốc xoáy…

Việc đầu tư dự án để thực hiện đảm bảo ổn định công trình lâu dài và bảo vệ kết cấu hạ tầng đường sắt như: phòng chống đá lăn đoạn đường sắt đi qua khu vực vùng núi cao; gia cố mái taluy nền đường đoạn đi qua vùng đồi núi có địa chất xấu, ven sông, ven suối; xử lý thoát nước tại vùng trũng thấp… chưa bố trí được nguồn lực để đầu tư do nguồn kinh phí hàng năm được cấp cho công tác bảo trì kết cấu hạ tầng đường sắt mới chỉ đáp ứng được gần 50% theo phương án tính đủ.

Mặt khác, thiên tai ngày càng khó lường và không còn theo quy luật như những năm trước đây, tần suất cũng nhiều hơn. Do đó, ảnh hưởng của thiên tai đến hệ thống kết cấu hạ tầng đường sắt ngày càng lớn hơn, gây nguy cơ mất an toàn công trình kết cấu tạ tầng, giao thông vận tải đường sắt.

Đặc biệt, việc mua sắm hàng dự trữ quốc gia phục vụ công tác phòng chống thiên tai lĩnh vực đường sắt sử dụng nguồn ngân sách nhà nước chi cho dự trữ quốc gia chưa thực hiện được do còn tồn tại một số khó khăn, vướng mắc.

Cụ thể là quy định về bảo quản hàng dự trữ quốc gia đối với ray, dầm cầu đường sắt chưa được phê duyệt; thiếu một số định mức kinh tế - kỹ thuật phục vụ công tác xuất, nhập, bảo quản vật tư ray, dầm cầu đường sắt; Quy hoạch tổng thể hệ thống kho dự trữ quốc gia thời kỳ 2020-2030, tầm nhìn đến năm 2050 (trong đó có quy hoạch hệ thống kho dự trữ quốc gia lĩnh vực đường sắt) chưa được phê duyệt.

Theo ông Nguyễn Tiến Thịnh, Phó Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam, bên cạnh những khó khăn, vướng mắc như đã nêu ở trên, Cục Đường sắt Việt Nam rút ra một số bài học kinh nghiệm góp phần nâng cao chất lượng công tác phòng chống, ứng phó, khắc phục hậu quả, góp phần giảm thiểu thấp nhất thiệt hại do thiên tai gây ra trong lĩnh vực đường sắt.

Cụ thể, công tác tin, truyền thông là yếu tố then chốt giúp các cơ quan, đơn vị kịp thời nắm bắt tình hình, qua đó có đủ thời gian để xây dựng phương án, kịch bản ứng phó với thiên tai.

Lãnh đạo Cục Đường sắt Việt Nam, Tổng công ty đường sắt Việt Nam thường xuyên đôn đốc, nhắc nhở các cơ quan, đơn vị có liên quan kiểm tra các công trình, vị trí xung yếu (các điểm hay bị ngập nước, dễ sạt lở, đá lăn, đá rơi,..) để kịp thời phát hiện khi có sự cố xảy ra.

Ngay khi nhận được thông tin, Lãnh đạo Bộ Xây dựng, Cục ĐSVN, Tổng công ty ĐSVN có mặt tại hiện trường, trực tiếp chỉ đạo các cơ quan, đơn vị liên quan khẩn trương thực hiện các biện pháp ứng phó, khắc phục sự cố thiên tai.

Chuyển dịch từ ứng phó sang chủ động thích ứng

Đặc biệt, cần chuyển dịch từ "Ứng phó" sang "Chủ động thích ứng", thay vì đợi thiên tai xảy ra mới huy động lực lượng. Phó Cục trưởng Nguyễn Tiến Thịnh nhìn nhận, bài học năm 2025 cho thấy, việc diễn tập thực chiến và chuẩn bị vật tư tại chỗ là yếu tố sống còn.

Về vật tư dự phòng, các khu vực xung yếu (như đèo Hải Vân, khu vực miền Trung) hiện nay luôn phải dự trữ sẵn đá hộc, tà vẹt và dầm cầu tạm trong bán kính 20–30 km để có thể ứng cứu ngay lập tức khi đường ray bị treo.

Về kịch bản chia cắt, cần xây dựng sẵn phương án chuyển tải hành khách bằng đường bộ khi đường sắt bị đứt gãy để giảm thiểu thiệt hại kinh tế và uy tín ngành.

Đối với sự vào cuộc của các cơ quan, đơn vị liên quan, do sự cố, thiên tai xảy ra phần lớn ở những khu vực có địa bàn hiểm trở, chia cắt với các phương tiện giao thông khác nên khó khăn trong công tác tiếp cận để ứng phó, khắc phục (thiếu nhân lực, vật lực, máy móc, thiết bị).

Thực tế, sự cố trôi nền đường tại Km1136+850, tuyến đường sắt Hà Nội – Tp. Hồ Chí Minh do ảnh hưởng của cơn bão số 13 gây ra, với sự tham gia của các cơ quan, đơn vị (tư vấn thiết kế, công ty cổ phần đường sắt Phú Khánh, Công ty cổ phần đường sắt Nghĩa Bình,..ngành đường sắt đã kịp thời khắc phục hậu quả (trôi gần 100m nền đường sắt), góp phần giảm thiểu thiệt hại do mưa lũ gây ra.

Ngoài ra, còn có sự phối hợp, giúp đỡ của các cơ quan chức năng tại địa phương (hỗ trợ phân luồng giao thông, cung cấp những thông tin cần thiết về tình hình thiên tai…).

Để thực hiện tốt công tác phòng, chống thiên tai lĩnh vực đường sắt, trong năm 2026, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam và các cơ quan, đơn vị liên quan cần tiếp tục khẩn trương hoàn thành công tác khắc phục hậu quả của mưa, bão gây ra trên các tuyến đường sắt trong năm 2025. Các cơ quan, đơn vị cần thường xuyên kiểm tra các công trình, vị trí xung yếu có nguy cơ mất an toàn do mưa, lũ gây ra và chủ động xây dựng phương án phòng, chống thiên tai để kịp thời ứng phó khi có sự cố, thiên tai xảy ra.

Cục Đường sắt Việt Nam sẽ tổ chức triển khai thực hiện các công trình khắc phục hậu quả bão lũ bước 2 theo kế hoạch được Bộ Xây dựng phê duyệt. Đồng thời kiện toàn Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự, phòng chống thiên tai của Cục Đường sắt Việt Nam, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam.

Cục Đường sắt Việt Nam cũng chú trọng lãnh đạo, chỉ đạo và đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến sâu rộng các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước liên quan đến công tác phòng thủ dân sự, phòng chống thiên tai, tạo sự thống nhất trong cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền và toàn thể cán bộ, công chức, viên chức trong Cục cả về nhận thức và hành động trước tình hình và tác động tiêu cực ngày càng phức tạp của thiên tai…