Đề xuất phân quyền cho 26 địa phương đầu tư xây dựng đường sắt

Chưa có dự án PPP

Theo đánh giá của Cục Đường sắt Việt Nam, tính đến nay chưa có dự án đầu tư phát triển đường sắt quốc gia (ĐSQG) theo hình thức đối tác công-tư. Việc đầu tư xây dựng KCHTĐS chủ yếu dựa vào nguồn ngân sách hạn hẹp của Nhà nước.

Trong đó, giai đoạn 2016 - 2020 được Quốc hội thông qua tại Nghị quyết số 52/2017/QH14, Bộ GTVT đang khẩn trương thực hiện đầu tư để phấn đấu hoàn thành 04 dự án cải tạo, nâng cấp tuyến đường sắt Hà Nội - TP. HCM trong kế hoạch trung hạn nhằm đảm bảo an toàn giao thông, từng bước nâng cao năng lực thông qua bao gồm: Dự án cải tạo, nâng cấp đoạn Hà Nội-Vinh; dự án cải tạo, nâng cấp đoạn Vinh-Nha Trang; dự án cải tạo, nâng cấp đoạn Nha Trang-Sài Gòn; dự án cải tạo các ga trên các tuyến đường sắt phía Bắc.

Bên cạnh đó, chuẩn bị đầu tư các dự án: Cải tạo khu gian Hòa Duyệt - Thanh Luyện, tuyến đường sắt Hà Nội - Tp. HCM; dự án Đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc-Nam; dự án đường sắt Sài Gòn - Cần Thơ; dự án đấu nối ray giữa ga Lào Cai với ga Hà Khẩu Bắc; các dự án quan trọng quốc gia tạo động lực giai đoạn trung hạn 2025-2030 (đường sắt Biên Hòa - Vũng Tàu, đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành; đường sắt phía Đông: Ngọc Hồi - Lạc Đạo).

Các dự án nêu trên theo quy định hiện nay đều do Bộ GTVT tổ chức xây dựng bằng nguồn ngân sách và các nguồn vốn hợp pháp khác (nếu có).

Phân quyền cho địa phương để huy động vốn

Cục Đường sắt Việt Nam cho biết, trong giai đoạn 2016 - 2021 nguồn vốn Ngân sách nhà nước bố trí cho đầu tư phát triển KCHTĐS chỉ đạt 6,8% toàn ngành; vốn bố trí bảo trì KCHTĐS chỉ đạt 43%, trong đó: 

Vốn cho đầu tư, cải tạo, nâng cấp đường sắt quốc gia chỉ đạt khoảng 21.288 tỷ đồng, trung bình 2.129 tỷ đồng/năm.

Vốn bố trí cho xây dựng đường sắt đô thị đạt khoảng 18.130 tỷ đồng (giai đoạn 2011-2015 đạt 7.433 tỷ đồng, giai đoạn 2016-2020 đạt 10.697 tỷ đồng).

Với kinh phí được bố trí như vậy chưa đảm bảo được mục tiêu về chính sách của Nhà nước về phát triển đường sắt nêu tại Luật Đường sắt 2017.

Theo Quy hoạch mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt nhu cầu vốn đầu tư cho phát triển KCHTĐS quốc gia theo quy hoạch đến năm 2030 cần khoảng 240.000 tỷ đồng. Thực tế hiện nay, ngân sách nhà nước bố trí cho đầu tư KCHTĐS giai đoạn 2021-2025 là 14.025 tỷ đồng, chỉ chiếm tỷ lệ 5,8% so với nhu cầu.

Do đó, tại dự thảo Báo cáo tổng kết Luật Đường sắt 2017, Cục Đường sắt Việt Nam đề xuất: "Ngoài Bộ GTVT đầu tư xây dựng KCHTĐSQG cần thiết xem xét bổ sung thêm chủ thể là UBND cấp tỉnh được quyền thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng, quản lý, bảo trì, khai thác KCHTĐSQG để huy động các nguồn vốn hợp pháp để tham gia hỗ trợ đầu tư; tổ chức đầu tư, thí điểm đầu tư, bảo trì, khai thác KCHTĐS các tuyến đường sắt.”

Theo đề xuất của Cục Đường sắt Việt Nam, UBND các tỉnh được giao quyền đầu tư các tuyến đường sắt kết nối đường sắt đô thị, đường sắt chuyên dùng, các cảng biển lớn, cảng cạn, cảng thủy nội địa, khu kinh tế, khu du lịch,... với mạng lưới ĐSQG; đường sắt kết nối nội vùng; các tuyến ĐSQG qua địa bàn từ 02 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trở lên sau khi có ý kiến của Bộ GTVT và Thủ tướng Chính phủ chấp thuận.

Dự kiến phân quyền cho 26 UBND tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ương gồm: Lào Cai, Lạng Sơn, Bắc Giang, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc, Phú Thọ, TP Hà Nội, Quảng Ninh, TP Hải Phòng, Hưng Yên, Ninh Bình, Nam Định, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Bình Định, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận, Bà Rịa - Vũng Tàu, Đồng Nai, TP HCM.