Bộ Xây dựng thúc đẩy hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật đường sắt đô thị

Thực trạng phân tán tiêu chuẩn và phụ thuộc công nghệ

Bộ Xây dựng vừa ban hành Thông báo kết luận của Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy tại cuộc họp về hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đường sắt đô thị.

Liên quan đến việc áp dụng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn thiết kế kỹ thuật cho đường sắt đô thị tại Việt Nam, TP. Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh đang nghiên cứu triển khai các dự án xây dựng đường sắt đô thị theo Đề án tổng thể đầu tư xây dựng hệ thống đường sắt đô thị đã được Bộ Chính trị thống nhất, thông qua; Quốc hội cũng đã ban hành Nghị quyết số 188/2025/QH15 ngày 19/02/2025 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để phát triển hệ thống mạng lưới đường sắt đô thị tại TP. Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.

Hiện nay, đã có 3 tuyến đường sắt đô thị đưa vào sử dụng khai thác đều được triển khai xây dựng cách đây hơn 16 năm (từ trước năm 2010), gồm tuyến Cát Linh - Hà Đông (TP. Hà Nội), tuyến Bến Thành - Suối Tiên (TP. Hồ Chí Minh) và tuyến Nhổn - Ga Hà Nội (đoạn trên cao) được đưa vào sử dụng một phần. Các tuyến khác đang bắt đầu được đầu tư, lập dự án hoặc mới quy hoạch.

Trong quá trình xây dựng 3 tuyến đường sắt đô thị nói trên, Bộ Xây dựng và hai thành phố nhận thấy, tại thời điểm quyết định đầu tư, nguồn lực quốc gia và hai thành phố còn hạn chế, không thể cân đối được, nên phải huy động nguồn vốn vay từ các đối tác nước ngoài.

Tương tự các quốc gia khác, khi huy động nguồn hỗ trợ ODA từ nước ngoài, điều không tránh khỏi là phụ thuộc quy chuẩn, tiêu chuẩn và xuất xứ hàng hóa… của nước cung cấp công nghệ. Mỗi tuyến áp dụng một công nghệ cùng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật khác nhau. Khi thực hiện các dự án đường sắt đô thị mới này, Việt Nam chưa có và chưa kịp ban hành, áp dụng các danh mục quy chuẩn, tiêu chuẩn áp dụng cho dự án.

Trong quá trình nghiên cứu và triển khai các dự án đường sắt đô thị, Bộ Xây dựng và hai thành phố đã tập trung rà soát, bổ sung, hoàn thiện các cơ chế, chính sách trong lĩnh vực đường sắt, đến nay về cơ bản đã đầy đủ cơ sở chính trị và pháp lý để các chủ đầu tư, cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp triển khai thực hiện trong quá trình đầu tư các dự án đường sắt.

Bộ Xây dựng và hai thành phố cũng đã tổ chức nghiên cứu toàn diện, tổng hợp kinh nghiệm phát triển đường sắt đô thị trên thế giới, lập các đoàn liên ngành khảo sát tại một số quốc gia có hệ thống đường sắt đô thị phát triển; tiếp thu các ý kiến chỉ đạo của Thường trực Chính phủ, lãnh đạo Chính phủ, các Ban Đảng Trung ương, tổng hợp ý kiến của các bộ, ngành, cơ quan hữu quan và ý kiến của các chuyên gia và rút ra bài học kinh nghiệm.

Trước hết là cần thiết phải lựa chọn danh mục hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn của các nước có hệ thống đường sắt đô thị phát triển phù hợp với điều kiện Việt Nam để áp dụng chung. Tiếp đó là cần ban hành hệ thống quy chuẩn để bắt buộc áp dụng trong quá trình xây dựng, vận hành, khai thác nhằm đảm bảo an toàn, bảo vệ môi trường, phòng chống cháy nổ... Song hành với đó, khi lựa chọn và ban hành hệ thống tiêu chuẩn, cần lựa chọn các tiêu chuẩn tiên tiến phù hợp với điều kiện Việt Nam và xu hướng thế giới; chỉ nên quy định tiêu chuẩn chủ yếu, hạn chế quy định chi tiết để tránh bị phụ thuộc độc quyền về công nghệ.

Hướng tới hệ thống quy chuẩn thống nhất, hiện đại

Về việc ban hành danh mục quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật cho đường sắt đô thị, thực hiện ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Thông báo kết luận số 88/TB-VPCP ngày 25/02/2026 sau lần kiểm tra thực địa và làm việc về dự án đường sắt đô thị thí điểm thành phố Hà Nội, đoạn Nhổn - Ga Hà Nội, Bộ Xây dựng đang triển khai lấy ý kiến của các cơ quan, tổ chức, chuyên gia và hai thành phố để ban hành danh mục quy chuẩn, tiêu chuẩn và bộ thông số kỹ thuật chung cho đường sắt đô thị.

Trên cơ sở Bộ thông số kỹ thuật chung đã thống nhất, sẽ ban hành 1 Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) cho đường sắt đô thị (loại hình Metro) trong năm 2026; tiếp tục rà soát, đánh giá, kiểm nghiệm và hoàn thiện trong quá trình khai thác đường sắt đô thị để từng bước ban hành hệ thống tiêu chuẩn quốc gia (TCVN).

Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật đã cho phép các địa phương ban hành quy chuẩn kỹ thuật cụ thể hơn cho từng địa phương phù hợp với điều kiện của mình dựa trên hệ thống danh mục tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật có liên quan được cơ quan có thẩm quyền công bố. Luật xây dựng quy định trong quá trình lập Báo cáo nghiên cứu khả thi dự án (FS), Tư vấn có tránh nhiệm đánh giá và trình Chủ đầu tư phê duyệt danh mục tiêu chuẩn áp dụng cho dự án.

Về rà soát quy hoạch đảm bảo kết nối liên thông đường sắt đô thị, các địa phương có đường sắt đô thị cần rà soát, điều chỉnh quy hoạch đô thị để bảo đảm khả năng kết nối hiệu quả giữa các tuyến trong cùng hành lang vận tải, kết nối với các phương thức vận tải khác để tăng hiệu quả đầu tư.

Bộ Xây dựng giao Cục Đường sắt Việt Nam chủ trì, phối hợp với Vụ Khoa học - Công nghệ, Môi trường và Vật liệu xây dựng và các cơ quan có liên quan tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện để ban hành 1 Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với đường sắt đô thị (loại hình Metro). Đồng thời dự thảo báo cáo Thủ tướng Chính phủ về hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đường sắt đô thị và lấy ý kiến các bộ, hai thành phố và các cơ quan liên quan đển hoàn thiện báo cáo.