Xung đột Trung Đông tác động đối với logistics toàn cầu như thế nào?

Nguy cơ ùn tắc cảng và các tác động dây chuyền

Bước sang ngày thứ 10, cuộc chiến giữa Mỹ - Israel với Iran vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, đồng thời những tác động của nó khiến căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục leo thang và lan rộng.

Theo TTXVN, phản ứng trước việc Iran chọn được người kế nhiệm cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói: “hãy chờ xem điều gì sẽ xảy ra”.

Trước đó vài giờ, Tổng thống Trump nói với kênh ABC News rằng nhà lãnh đạo tiếp theo của Iran sẽ “không tồn tại lâu” nếu không có sự chấp thuận từ Nhà Trắng.

Trong khi đó, ngày 9/3, giá dầu thô trên thị trường châu Á tăng vọt, làm dấy lên lo ngại về gián đoạn nguồn cung kéo dài từ Trung Đông.

Cụ thể, giá dầu ngọt nhẹ Mỹ (WTI) tăng 30% lên 118,88 USD/thùng, trong khi giá dầu Brent vọt 28% lên 118,73 USD/thùng - mức cao nhất kể từ sau cuộc xung đột Nga - Ukraine bùng phát năm 2022.

Giá dầu tăng vọt diễn ra trong bối cảnh cuộc chiến của Mỹ - Israel với Iran bước sang tuần thứ hai, với các đợt tấn công trả đũa của Iran nhằm vào các quốc gia sản xuất dầu ở Vùng Vịnh, bao gồm Iraq và khu vực Kurdistan cùng các cơ sở khí đốt ở Qatar. Hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển 20% lượng dầu và khí đốt toàn cầu, đã tạm ngưng kể từ khi xung đột nổ ra ngày 28/2, làm dấy lên nỗi lo nguồn cung năng lượng toàn cầu bị gián đoạn lâu dài. Kể từ khi xung đột nổ ra, giá dầu WTI đã tăng hơn 75% và giá dầu Brent tăng hơn 60%, tạo áp lực lớn lên các thị trường chứng khoán châu Á.

Trong bối cảnh đó, ngay sau khi bầu lãnh tụ tối cao mới, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tiếp tục thực hiện các vụ phóng tên lửa và thiết bị bay không người lái vào Israel và nhiều mục tiêu tại một số quốc gia láng giềng, trong đó có cả các khu dân cư dân sự gần cơ sở hạ tầng năng lượng. Chiều ngược lại, Israel cũng tấn công miền Trung Iran và thủ đô của Liban.

Trước những diễn biến phức tạp của tình hình chiến sự tại Trung Đông, Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) cho rằng, căng thẳng leo thang tại Trung Đông đang tạo ra những rủi ro đáng kể đối với hoạt động logistics toàn cầu.

“Tình hình an ninh tại khu vực Vùng Vịnh và Eo biển Hormuz có thể gây gián đoạn nghiêm trọng đối với vận tải biển, vận tải hàng không và chuỗi cung ứng quốc tế, kéo theo nguy cơ gia tăng chi phí, kéo dài thời gian vận chuyển và làm phát sinh nhiều rủi ro hợp đồng”, VLA dẫn cảnh báo của Liên đoàn các Hiệp hội Giao nhận Vận tải Quốc tế (FIATA).

“Căng thẳng leo thang tại Trung Đông đang ảnh hưởng đến hoạt động vận tải biển và vận tải hàng không, bao gồm các rủi ro đối với hoạt động hàng hải tại và xung quanh Eo biển Hormuz, cũng như sự gián đoạn trong không phận khu vực”, FIATA đánh giá và cho biết đang theo dõi chặt chẽ tình hình an ninh đang diễn biến nhanh chóng và những tác động đối với chuỗi cung ứng toàn cầu, bao gồm ảnh hưởng đến điều kiện bảo hiểm, thời gian vận chuyển và chi phí cước vận tải trên toàn thế giới.

Cũng theo FIATA, các thông tin tình báo mới nhất trong ngành cho thấy nhiều tàu trong khu vực Vùng Vịnh đã thay đổi hải trình, tạm dừng di chuyển hoặc quay đầu do hoạt động quân sự gia tăng và các rủi ro hàng hải. Một số tàu container dự kiến đi qua Eo biển Hormuz được cho là đã quay đầu sau các thông báo về việc đóng tuyến, cho thấy khả năng xảy ra gián đoạn nghiêm trọng và tình trạng tắc nghẽn trên các mạng lưới vận tải biển toàn cầu. Điều này có thể dẫn đến sự gia tăng mạnh lượng trung chuyển tại các cảng trung tâm thay thế trong khu vực, làm gia tăng nguy cơ ùn tắc cảng và kéo theo các chậm trễ dây chuyền trong lịch trình của các tuyến tàu container quốc tế.

Do khu vực này giữ vai trò trung tâm trong dòng chảy năng lượng và các hành lang thương mại Đông – Tây, nếu tình hình tiếp tục xấu đi có thể dẫn đến gián đoạn hoạt động đáng kể đối với nhiều phương thức vận tải.

Vận tải biển, hàng không và chuỗi cung ứng

Theo FIATA, vận tải biển đang đối mặt với rủi ro an ninh gia tăng tại khu vực Vùng Vịnh và vùng biển lân cận, khiến các tàu phải chuyển hướng, tạm dừng chuyến hoặc ngừng quá cảnh.

Đồng thời, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh và các phụ phí liên quan đang tăng mạnh, làm gia tăng chi phí vận hành vận tải biển. Nếu lưu lượng tàu được chuyển hướng khỏi các khu vực bị ảnh hưởng, các cảng trung chuyển thay thế ở Trung Đông và châu Á có thể đối mặt với tình trạng tắc nghẽn nghiêm trọng, tiếp tục làm gián đoạn lịch trình và năng lực khai thác.

Trong khi đó, đối với vận tải hàng không, các hạn chế không phận và việc thay đổi lộ trình bay, làm tăng thời gian vận chuyển và giảm độ tin cậy của lịch bay.

Các đường bay dài hơn khiến mức tiêu thụ nhiên liệu và chi phí vận hành tăng cao, trong khi hạn chế về năng lực vận tải có thể xuất hiện khi các hãng hàng không điều chỉnh mạng bay để tránh các khu vực rủi ro cao.

Trên phạm vi rộng hơn của chuỗi cung ứng, các gián đoạn đối với dòng chảy năng lượng, hóa dầu và sản xuất công nghiệp có thể gây tác động dây chuyền tới các ngành sản xuất, bán lẻ và hệ thống lương thực trên toàn cầu.

Biến động về giá cước, tình trạng thiếu thiết bị và việc thực hiện hợp đồng có thể gia tăng khi các doanh nghiệp vận tải phải thích ứng với các điều kiện thay đổi nhanh chóng và môi trường vận chuyển đầy bất định.

Trước các tác động dây chuyền trên mạng lưới vận tải biển và hàng không toàn cầu, để quản trị rủi ro, minh bạch hợp đồng và khả năng phục hồi vận hành, các doanh nghiệp giao nhận được FIATA khuyến nghị thực hiện một số biện pháp như: Bảo vệ nhân sự và hoạt động; Duy trì nhận thức tình hình đối với các lô hàng; Rà soát các điều khoản hợp đồng và trách nhiệm pháp lý; Quản lý rủi ro bảo hiểm và tài chính; Đảm bảo giao tiếp minh bạch và thường xuyên với khách hàng; Tăng cường tính linh hoạt và đa phương thức trong chuỗi cung ứng…