Từ một ngã tư đường phố - Ca khúc vượt thời gian

Nhạc sĩ Phạm Tuyên

Một tương lai tươi sáng

Chúng tôi đến thăm nhạc sỹ Phạm Tuyên khi màu nắng của buổi chiều muộn vẫn còn rực rỡ trên những phím dương cầm đã nhuốm màu thời gian. Trên chiếc bàn làm việc nhỏ nhắn bên khung cửa sổ vẫn có bản thảo của một bài hát mới. Tuy tuổi đã cao nhưng người nhạc sỹ già vẫn vẹn nguyên một tấm lòng lao động cống hiến hết mình cho cuộc sống và âm nhạc.

Trong suốt sự nghiệp sáng tác của mình, nhạc sỹ Phạm Tuyên đã cho ra đời hơn 700 tác phẩm, trong đó có rất nhiều ca khúc có sức sống mãnh liệt trong lòng bạn yêu âm nhạc cả nước: Đảng đã cho ta mùa xuân; Như có Bác trong ngày đại thắng; Chiếc gậy Trường Sơn; Tiến lên Đoàn viên…Trong đó, ca khúc “Từ một ngã tư đường phố” là tác phẩm vô cùng đặc biệt. Bởi lẽ, ca khúc này được sáng tác với bối cảnh của Thu đô Hà Nội, lời ca luôn vang vọng trên khắp phố phường của Hà Nội suốt hơn 40 năm qua.

Ca khúc “Từ một ngã tư đường phố” được sáng tác năm 1971, khi nhạc sỹ Phạm Tuyên trở về Hà Nội sau chuyến đi thực tế tại các đồn biên phòng thuộc Quân khu IV, vùng từ Hà Tĩnh đến Quảng Trị. Khi ấy, miền Bắc đã giành được độc lập.

“Sau những ngày nếm trải mưa bom, bão đạn khốc liệt của chiến trường Bình Trị Thiên khói lửa, tôi trở về Hà Nội và cảm thấy sự  khác biệt rất rõ giữa một bên là chiến tranh, một bên là hòa bình. Khi đứng tại một ngã tư, tôi rất vui khi ngắm nhìn nhịp sống hối hả reo vui trong hòa bình, thấy không khí hăng say kiến thiết đất nước, đặc biệt là sự xuất hiện của tín hiệu giao thông đèn xanh, đèn đỏ. Lúc đó tôi thầm nghĩ, một đất nước vẫn còn đang trong chiến tranh mà có thể giữ trật tự giao thông bằng đèn tín hiệu thì quả là một tín hiệu vui, một tương lai tươi sáng cho đất nước hòa bình phát triển. Những chiếc đèn tín hiệu ấy như ngàn hoa báo hiệu sự bình yên. Thế là bài hát ấy đã được tôi sáng tác từ một ngã tư đường phố. Tôi muốn mọi người thấy niềm hạnh phúc của hòa bình từ góc nhìn của một ngã tư hiện đại, văn minh. Từ đó, khích lệ lòng quyết tâm đấu tranh của đồng bào ở những nơi còn chiến sự”, nhạc sỹ Phạm Tuyên kể lại.

Ngay khi những xúc cảm đầu tiên trào dâng, nhạc sỹ Phạm Tuyên đã nhanh chóng hoàn thành bài hát và được phát sóng lần đầu tiên trên Đài Tiếng nói Việt Nam. Tuy đây là ca khúc được nhạc sỹ viết để dành tặng cho lực lượng Cảnh sát, nhưng trên thực tế, “Từ một ngã tư đường phố” đã trở thành tác phẩm bất hủ về cuộc sống mới đầy tươi sáng. Đặc biệt, hơn 40 năm qua, người dân Việt Nam vẫn luôn yêu thích ca khúc này và coi đây như những âm hưởng hạnh phúc trong cuộc sống hối hả mỗi ngày. Ca khúc đã được bình chọn là 1 trong 10 ca khúc hay nhất viết về ngành GTVT và cũng “Ngành ca” của ngành ATGT.

“Báu vật” với sức sống mãnh liệt

Tâm sự với chúng tôi, nhạc sỹ Phạm Tuyên cho biết, ca khúc “Từ một ngã tư đường phố” là một “báu vật” mà ông may mắn có được trong sự nghiệp âm nhạc của mình. Bởi lẽ, sức sống của bài hát này khiến ông vô cùng hạnh phúc.

Với nụ cười rạng rỡ, nhạc sỹ Phạm Tuyên bộc bạch: “Lâu rồi tôi không lên phố. Hôm trước, tôi có việc phải lên, thấy người ta vẫn phát bài hát của tôi ở các ngã tư mà lòng cảm thấy thật nhiều cảm xúc. Thật bất ngờ khi sức sống của nó vẫn mạnh mẽ như vậy trong lòng người dân. Năm nay, tôi đã 87 tuổi rồi, cũng chẳng còn viết được bao nhiêu nữa, nhưng quan trọng nhất là những bài hát được viết bằng cả tấm lòng, trái tim của mình gửi vào trong đó. Điều đặc biệt là người yêu nhạc luôn dành tình cảm, được đời sống ghi nhận thì đó là phần thưởng lớn nhất đối với cuộc đời tôi”.

Nhớ lại những kỷ niệm về ca khúc này, nhạc sỹ Phạm Tuyên chia sẻ: “Khi bài hát ra đời, được phát trên mọi phố phường khiến tôi rất bất ngờ. Người dân lúc bấy giờ nghe bài hát mà không quan tâm bài hát do ai viết và viết về cái gì, họ chỉ đơn thuần cảm thấy một không khí rất hòa bình. Cuộc sống mới ấy như một ước mơ đã thành hiện thực của toàn thể nhân dân sau những năm chiến tranh ác liệt. Mấy năm trước, tôi lại tiếp tục có thêm bất ngờ khi Bộ trưởng Bộ GTVT nói với tôi rằng: Bài hát của bác đến giờ vẫn có ý nghĩa răn dạy về ý thức tham gia giao thông qua câu hát: "Đường phố của ta vẫn đang còn hẹp, nhường bước giúp nhau đích xa cũng gần". Đó là một lời khuyên chân thành mà thiết thực và cụ thể nhất đối với người dân để cùng chung tay xây dựng văn hóa giao thông trong thời đại mới”.

Sau một chút hoài niệm về hơn 40 năm trước, nhạc sỹ Phạm Tuyên lại tiếp tục vui vẻ kể với chúng tôi những kỷ niệm khó quên của nhạc sỹ. Cảm động nhất có lẽ là một món quà đặc biệt liên quan đến cảm hứng sáng tác ca khúc này.

“Lâu lâu sau khi bài hát ra đời, có một anh công nhân tôi không quen đã tìm đến gặp tôi và tặng tôi một bức ảnh chụp cột đèn giao thông. Tôi đã rất ngạc nhiên khi anh ấy kể với tôi rằng, anh đã chụp bức ảnh này và dự thi được giải A. Vì nhớ đến bài hát và nhớ đến tôi mà anh ấy đã in ra và cố tìm địa chỉ nhà tôi để mang tặng”. Nói rồi, nhạc sỹ Phạm Tuyên mang bức ảnh ra khoe với chung tôi và hào hứng nói: “Bức ảnh này to lắm, có khung ảnh rất cẩn thận”.

Kể về một kỷ niệm đáng nhớ khác, nhạc sỹ Phạm Tuyên thủ thỉ: “Tôi không thể quên một buổi chiều năm 1976 khi tôi đi họp về, vì đang mải nghĩ ngợi nên tôi đã đi ngược chiều ở bờ Hồ. Một chiến sỹ CSGT đã tuýt còi và rồi nhận ra tôi. Tôi cũng chưa kịp nói gì thì anh chiến sỹ nói: "Nhạc sỹ nhớ là không được đi ngược chiều nhé, nếu mà còn đi ngược chiều nữa là cháu sẽ phạt nhạc sỹ một bài từ một ngã tư đường phố mới đấy". Quả thật lúc bấy giờ, lòng tôi lâng lâng hạnh phúc, không phải do mình được tha phạt, mà bởi sự ghi nhận của mọi người đối với mình lại tuyệt vời như vậy”.

Hơn 40 năm đã đi qua, những giá trị trong tác phẩm “Từ một ngã tư đường phố” chưa bao giờ cũ, thậm chí sức sống của nó còn ngày càng mạnh mẽ hơn. Ca khúc nhắc cho chúng ta nhớ về một thời kỳ đất nước vươn mình đấu tranh dựng xây, và cũng là lời răn dạy mỗi người hãy luôn ý thức khi tham gia giao thông để đường phố của ta luôn được “reo vui từng giờ”.