Vì sao Nhật Bản chỉ có 1 startup tỷ USD

Startup duy nhất của Nhật Bản có "danh hiệu Kỳ lân" là Mercari, hãng thương mại điện tử chuyên bán hàng second-hand, có giá trị chỉ đúng 1 tỷ USD.

Một trong những chủ đề nóng nhất hiện nay ở Silicon Valley là sự gia tăng của các con Kỳ Lân – biệt danh của các công ty khởi nghiệp xuất sắc có giá trên 1 tỷ USD – tại nhiều nền kinh tế hàng đầu thế giới. Nhưng không phải ở Nhật Bản!

Báo Nikkei của Nhật Bản vừa có bài viết phản ánh về startup tại Nhật. Tác giả của bài viết là Gen Isayama, đồng sáng lập và là CEO của World Innovation Lab ở Palo Alto, California. Ông cũng đã đồng sáng lập một công ty thiết kế web khi vẫn là sinh viên tại trường Đại học Tokyo, và sau đó đã làm tại Industrial Bank of Japan. Bài viết thể hiện quan điểm của tác giả, VnReview xin lược dịch lại.

Theo CB Insights, một tổ chức nghiên cứu, trong khi Mỹ có 112 trong số 222 doanh nghiệp startup như thế trên toàn cầu, Nhật Bản chỉ có một, ít hơn rất nhiều so với con số 59 của Trung Quốc và thậm chí là 3 của Ấn Độ. Tạy sao lại có khoảng cách này xảy ra giữa Nhật Bản và các nền kinh tế lớn khác?

Sự nổi lên của các startup Kỳ lân (unicorn) dường như không thể dừng được, khi tốc độ tăng trưởng được chắp cánh bởi sự phát triển công nghệ, bởi tỷ lệ lãi suất thấp, đang khuyến khích các hãng đầu tư mạo hiểm đến với các dự án ngay từ giai đoạn đầu, thu hút đầu tư lớn của các tập đoàn vững mạnh, và sự phát triển của các giải pháp tài chính mới như ICO (Initial Coin Offering - một hình thức huy động vốn đầu tư một cách hợp pháp của các công ty start-up, huy động vốn thông qua việc sử dụng cryptocurrency).

Uber là một startup Kỳ lân dẫn đầu, tính về giá trị thị phần, với 68 tỷ USD, theo sau là Didi Chuxing, đối thủ Trung Quốc của Uber với 50 tỷ USD.

Để so sánh, startup duy nhất của Nhật Bản có "danh hiệu Kỳ lân" là Mercari, hãng thương mại điện tử chuyên bán hàng second-hand, có giá trị chỉ đúng 1 tỷ USD.

Theo Nikkei, có 3 yếu tố chính khiến Nhật tụt hậu xa như thế. Đầu tiên, tình trạng thiếu các hãng đầu tư tập trung phát triển tăng trưởng vốn ở Nhật đang khuyến khích nhiều công ty khởi nghiệp công nghệ tiến hành IPO với giá trị chưa đến 100 triệu USD. Vì thế, họ không bao giờ đạt đến mức startup 1 tỷ USD.

Thứ hai, các startup tại Nhật có xu hướng tập trung vào thị trường nội địa, vì thế các cơ hội kinh doanh bị hạn chế, thậm chí là giảm sút, do dân số Nhật đang sụt giảm. Và cuối cùng, việc thiếu các doanh nghiệp và chính sách quản lý nhân tài trong mảng công nghệ khiến Nhật khó xây dựng các tổ chức có quy mô thực sự.

Những cử nhân xuất sắc nhất vẫn muốn làm việc ở những tập đoàn lớn như Mitsubishi, All Nippon Airways, Toyota Motor, Mizuho Financial Group hay Sony, dù công nghệ đang thay đổi môi trường kinh doanh và những công ty đó không còn có khả năng đảm bảo cho bất cứ ai một tương lai tươi sáng. Miễn là gia đình và bạn bè tiếp tục đánh giá cao nơi làm việc là một công ty có tên tuổi, phần lớn người trẻ sẽ ngần ngại đổi việc sang một startup. Trong khi những quan điểm đó vẫn phổ biến ở nhiều nơi, tại Nhật Bản, thậm chí còn có cả một hệ thống khen thưởng những ai gây ra ít sai lầm nhất. Đó vẫn là chuẩn ở nhiều tổ chức. Vì thế, mọi người không mấy nhiệt tình chấp nhận rủi ro. Điều này rất khó thay đổi với tình hình xã hội tại Nhật hiện nay.

Tuy vậy, tác giả bài báo của Nikkei vẫn cho rằng có những cách sáng tạo Nhật có thể vượt qua các trở ngại trên. Một là khuyến khích các tập đoàn lớn trở thành các nhà cung cấp vốn tăng trưởng, thay vì ngồi đợi ngành công nghiệp đầu tư vốn mạo hiểm trưởng thành. CEO của các tập đoàn lớn phải nhận thức rủi ro của việc không làm gì khác biệt và sẵn sàng đầu tư để thay đổi. Nhiều tập đoàn có lượng tiền mặt lớn vẫn chỉ ngồi im. Các lãnh đạo cần nhìn ra lợi nhuận cao hiện tại của họ phụ thuộc vào môi trường tỷ lệ lãi suất thấp, chứ không phải sức mạnh cơ bản của công ty. Vì thế họ cần nhìn vào tương lai – và đầu tư vào công nghệ.

Một giải pháp nữa là Nhật thiết lập các trung tâm phát triển kinh doanh ở những thành phố lớn, để giúp các startup Nhật phát triển nhảy vọt tại các thị trường ngoại. Chính phủ phải đóng vai trò dẫn đầu trong việc cung cấp tiền và khuyến khích công ty lớn hợp tác nâng cao sáng tạo. Các startup sẽ không tự làm vì họ quá bảo thủ, dè dặt.

Và quan trọng nhất, nhiều cơ hội hơn sẽ được tạo ra cho các startup công nghệ Nhật gặp gỡ các nhà lãnh đạo của những startup thành công tại Silicon Valley, và nhiều nơi khác, để khơi dậy tinh thần kinh doanh tại Nhật. Họ cần học hỏi cách mọi người nhìn nhận thất bại một cách tích cực ra sao, miễn là họ học được kinh nghiệm. Bạn phải có tham vọng thử thách những điều khó khăn – vượt quá năng lực. Xã hội Nhật phải nhận ra những người cố gắng đó là những anh hùng, chứ không phải thất bại. Tất cả người Nhật phải học những quy tắc giá trị để xây dựng đất nước tràn ngập hy vọng và niềm phấn khích.

Từ chỗ không thể, những biện pháp trên đã dễ dàng thực hiện hơn trong bối cảnh ngày nay. Những ai không thay đổi sẽ không thể tiến bộ trong tương lai. Đã đến lúc tất cả người Nhật quan tâm đến công nghệ phải thức tỉnh. tác giả Gen Isayama cho rằng, người Nhật hãy trở thành "người hành động", chứ không chỉ là "người suy nghĩ".