Một số giải pháp kiểm soát khí thải xe máy để bảo vệ môi trường

Hiện nay, tình trạng ô nhiễm môi trường không khí trong cả nước nói chung và trên địa bàn các thành phố lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh nói riêng có những diễn biến phức tạp, trong đó hoạt động của các loại xe cơ giới nói chung và xe mô tô, xe gắn máy nói riêng là một trong những nguồn phát thải trực tiếp một số chất có ảnh hưởng nguy hại đến sức khỏe của con người. Do đó, việc kiểm soát khí thải đối với xe mô tô, xe gắn máy là rất cần thiết và cần phải sớm quy định lộ trình thực hiện. Nếu làm được điều này sẽ góp phần giảm ô nhiễm môi trường và bảo vệ sức khỏe người dân đô thị, tăng cường thu hút đầu tư thương mại và du lịch.

 Đề xuất các giải pháp kiểm soát khí thải

* Xây dựng và ban hành khung pháp lý:

- Sửa đổi Luật Giao thông đường bộ: Bổ sung quy định về việc định kỳ kiểm tra khí thải xe mô tô, xe gắn máy vào trong Luật Giao thông đường bộ sửa đổi làm căn cứ cho việc ban hành quy định, chính sách kiểm soát khí thải xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông tại các tỉnh, thành phố nhằm bảo vệ môi trường không khí, nhất là môi trường không khí đô thị.

- Ban hành Nghị định và Thông tư hướng dẫn Luật Giao thông đường bộ sửa đổi: Nội dung của Nghị định, Thông tư sẽ quy định về đối tượng phải kiểm định khí thải; mức giới hạn khí thải; điều kiện của tổ chức, cá nhân trong hoạt động kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy; hệ thống trang thiết bị, cơ sở vật chất của trạm kiểm định; phương pháp đo khí thải xe mô tô, xe gắn máy; xử phạt vi phạm tiêu chuẩn khí thải; xử lý các xe không đạt chuẩn khí thải; trách nhiệm của cơ quan quản lý trong hoạt động kiểm tra, giám sát kiểm định khí thải…

* Xây dựng lộ trình, phạm vi áp dụng kiểm soát khí thải xe mô tô, xe gắn máy:

- Việc kiểm soát khí thải đối với xe mô tô, xe gắn máy là cần thiết. Tuy nhiên, do phạm vi ảnh hưởng lớn, tính chất xã hội phức tạp nên để đảm bảo tính khả thi, việc kiểm soát khí thải xe mô tô, xe gắn máy cần được thực hiện từng bước có phạm vi phù hợp để đánh giá, rút kinh nghiệm trước khi triển khai ra các khu vực khác và áp dụng trên toàn quốc. Vì vậy, việc kiểm soát khí thải xe mô tô, xe gắn máy nên thực hiện thí điểm trước đối với 3 thành phố lớn nhất cả nước là Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng. Đây là các đô thị lớn tập trung nhiều phương tiện giao thông và đang chịu ảnh hưởng của ô nhiễm không khí. Kết thúc giai đoạn thí điểm sẽ đánh giá, nghiên cứu và đề xuất phương án triển khai.

* Các quy định kiểm soát khí thải xe mô tô, xe gắn máy:

- Quy định về tần suất kiểm định khí thải: Các nhà sản xuất khuyến nghị xe mô tô, xe gắn máy phải được kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ 6 tháng/lần (tương đương khoảng 4.000 km/lần). Tuy nhiên, qua nghiên cứu và thực tế thí điểm kiểm tra khí thải tại TP. Hồ Chí Minh cho thấy, 33% người dân được phỏng vấn ủng hộ phương án 6 tháng/kiểm tra 1 lần; 58% ủng hộ phương án 1 năm/kiểm tra 1 lần và 9% đề xuất trên 2 năm thực hiện kiểm tra khí thải 1 lần. Tham khảo kinh nghiệm của các nước, nhóm nghiên cứu đề xuất thời gian giữa 2 kỳ kiểm định là 1 năm.

Quy định xử phạt vi phạm hành chính đối với người sử dụng xe mô tô, xe gắn máy vi phạm quy định về kiểm soát khí thải: Qua khảo sát ý kiến người dân tại TP. Hồ Chí Minh tham gia chương trình cho thấy còn có sự phân tán nên chưa thể khẳng định được áp dụng hình thức nào sẽ phù hợp. Tuy nhiên, theo các đề án về phân vùng giao thông, chống ùn tắc và vấn đề ô nhiễm môi trường ở Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh thì nên kết hợp phương án hạn chế lưu thông xe không đạt tiêu chuẩn khí thải theo khu vực và xử lý phạt hành chính nếu vi phạm.

Xây dựng, ban hành các quy định về giá dịch vụ kiểm tra, lệ phí cấp giấy chứng nhận kiểm tra khí thải xe mô tô, xe gắn máy: Với các giả thiết có lợi nhất thì giá dịch vụ kiểm định khí thải cho 1 xe mô tô, xe gắn máy xấp xỉ là 38.000 đồng/xe. Thực tế quá trình kiểm định khí thải tại các trạm sẽ không diễn ra liên tục, do đó năng suất kiểm định chỉ dự kiến bằng 70% năng suất tối đa, khi đó giá kiểm định tính toán là 50.000 đồng/xe.

Quy định về điều kiện thành lập trạm kiểm tra khí thải xe mô tô, xe gắn máy và cơ chế giám sát: Tương tự quy định cho các trạm đăng kiểm xe ô tô, các trạm kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy.

Giải pháp thực hiện

* Biện pháp kiểm soát bảo đảm tiêu chuẩn khí thải:

- Kiểm tra (đo) khí thải tại các cơ sở kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy: Xe sau khi được kiểm tra đạt tiêu chuẩn khí thải, xe được dán tem kiểm định để xác nhận (việc dán tem sẽ không cần thiết khi dữ liệu kiểm tra của xe được kết nối với dữ liệu đăng ký của công an và được giám sát bởi camera). Xe có kết quả kiểm định không đạt tiêu chuẩn khí thải được bảo dưỡng, sửa chữa và được kiểm tra lại.

- Tuần tra, kiểm soát trên đường: Lực lượng chức năng thực hiện kiểm tra, kiểm soát xe tham gia giao thông thuộc phạm vi, đối tượng quy định; xử lý vi phạm hành chính đối với các trường hợp xe không thực hiện quy định về kiểm soát khí thải.

* Thiết lập hệ thống các cơ sở kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy:

- Tham khảo kinh nghiệm của Đài Loan và Chương trình thí điểm đang thực hiện ở TP. Hồ Chí Minh thì cơ sở kiểm định khí thải xe mô tô có quy mô nhỏ. Một vị trí đo khí thải (không kể khu vực chờ, đỗ xe, đường đi, nhà văn phòng...) chỉ yêu cầu diện tích rất khiêm tốn khoảng 6 m2 để bố trí 1 bộ thiết bị đo khí thải, kết nối với 1 máy tính, mạng internet, camera, máy in cùng 1 kỹ thuật viên thực hiện thao tác đo khí thải.

Theo kinh nghiệm các nước, cơ sở kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy thường được bố trí kết hợp tại các đại lý kinh doanh xe mô tô, xe gắn máy; các xưởng sửa chữa xe mô tô, xe gắn máy hoặc tại các trung tâm đăng kiểm xe cơ giới. Vì vậy, hoạt động kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy hoàn toàn có thể xã hội hóa để đáp ứng nhu cầu kiểm định của người dân.

* Thủ tục kiểm tra khí thải:

- Quy trình đo khí thải rất đơn giản, thời gian tối đa cho thủ tục kiểm tra khí thải không quá 5 phút/xe nên ảnh hưởng không nhiều đến sinh hoạt của người sử dụng xe.

- Người sử dụng có thể mang xe đến bất kỳ cơ sở kiểm định khí thải để kiểm tra vì các cơ sở kiểm định khí thải được kết nối thống nhất qua mạng internet.

- Xe đạt tiêu chuẩn khí thải sẽ được cấp giấy chứng nhận kiểm tra và dán tem kiểm tra khí thải. Xe không đạt tiêu chuẩn sẽ được thông báo kết quả kiểm tra khí thải, hướng dẫn thực hiện bảo dưỡng, sửa chữa để kiểm tra lại trong vòng 1 tháng.

* Giải pháp cho xe mô tô, xe gắn máy không đạt tiêu chuẩn khí thải:

Nếu xe không đạt tiêu chuẩn khí thải, việc đầu tiên cần làm là phải bảo dưỡng xe. Trường hợp đã qua bảo dưỡng mà xe vẫn không đạt tiêu chuẩn khí thải thì chậm nhất trong thời gian 1 tháng phải khắc phục, sửa chữa xe để đảm bảo theo yêu cầu về khí thải hoặc thay thế xe mới, nếu không sẽ không cho lưu hành tại các địa phương đang áp dụng việc kiểm soát khí thải xe mô tô, xe gắn máy.

Ngoài ra, cơ quan nhà nước cần ban hành các chính sách để hỗ trợ người dân thay thế xe cũ không đạt tiêu chuẩn khí thải bằng xe mới sạch hơn như hỗ trợ tiền, ưu đãi lãi suất vay ngân hàng, ưu đãi thuế, phí...

* Tuyên truyền, vận động: Đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền, vận động bằng các hình thức phù hợp về tác hại của khí thải xe mô tô, xe gắn máy và lợi ích của việc bảo dưỡng, sửa chữa định kỳ.