Đô thị thông minh bền vững dưới góc nhìn logistics và quản lý chuỗi cung ứng

Biến đổi logistics truyền thống thành một hệ thống dựa trên dữ liệu và kết nối bền vững

Phát biểu Khai mạc Tọa đàm TS Nguyễn Thị Vân Hà nhấn mạnh, trước bối cảnh đô thị hóa nhanh, chuyển đổi số, phát triển thương mại điện tử và yêu cầu ngày càng cao về tăng trưởng xanh, các đô thị Việt Nam đang đứng trước những thách thức lớn về giao thông, tổ chức vận chuyển hàng hóa, sử dụng hạ tầng, giảm phát thải và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Phát triển đô thị thông minh và bền vững vì vậy không chỉ phụ thuộc vào công nghệ hay hạ tầng số, mà còn đòi hỏi một hệ thống logistics và chuỗi cung ứng thông minh, hiệu quả, kết nối và thân thiện với môi trường.

Tọa đàm hướng tới xây dựng một diễn đàn trao đổi giữa các chuyên gia quốc tế, nhà khoa học, cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và mạng lưới cựu học viên Cơ quan Trao đổi Hàn lâm (Đức), qua đó kết nối nghiên cứu khoa học với hoạch định chính sách và thực tiễn phát triển logistics tại Việt Nam, TS. Nguyễn Thị Vân Hà chia sẻ.

Trình bày tham luận tại Tọa đàm, GS. TS Hán-Dietrich Hassis - Trường Đại học Bremen (Đức) phân tích, một thành phố thông minh và bền vững là một thành phố sử dụng công nghệ số, dữ liệu và các giải pháp sáng tạo để cải thiện dịch vụ đô thị, hiệu quả sử dụng tài nguyên, tính bền vững và chất lượng cuộc sống của người dân.

GS. TS Hán-Dietrich Hassis chỉ ra các nhân tố chính hình thành một đô thị thông minh: Di chuyển thông minh (quản lý giao thông thông minh, phương tiện tự hành, logistics thông minh và vận tải hàng hóa đô thị. Môi trường thông minh (Giám sát chất lượng không khí, hệ thống quản lý nguồn nước, các biện pháp thích ứng với biến đổi khí hậu). Năng lượng thông minh (lưới điện thông minh hệ thống năng lượng tái tạo phân tán giải pháp lưu trữ bằng pin). Quản trị thông minh (dịch vụ chính phủ điện tử cấp phép kỹ thuật số, hoạch định chính sách dựa trên dữ liệu). Kinh tế thông minh (trung tâm đổi mới sáng tạo hệ sinh thái khởi nghiệp, sàn giao dịch kỹ thuật số). Đời sống thông minh (y tế thông minh, giáo dục kỹ thuật số nhà thông minh).

Đồng thời, GS. TS Hán-Dietrich Hassis chỉ ra, một thành phố thông minh, bền vững không chỉ là các tòa nhà thông minh hay thiết bị kết nối. Nó còn là việc đảm bảo rằng hàng hóa, dịch vụ và nguồn lực được di chuyển một cách hiệu quả và bền vững. Vì vậy, logistics tích thông minh không chỉ là một chức năng hỗ trợ, nó là trụ cột của một thành phố thông minh thực sự bền vững.

GS. TS Hán-Dietrich Hassis còn phân tích, chỉ ra đặc điểm của mô hình logistics thông minh là một thành phần cơ bản của thành phố thông minh bền vững, từ đó góp phần nâng hiệu quả giám tắc, giảm tác động môi trường và cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân. Logistics thông minh, sử dụng internet vạn vật, trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu lớn, cảm biến và hạ tầng kết nối tự động hóa và nền tảng kỹ thuật số. Logistics thích thông minh, biến đổi logistics tích truyền thống thành một hệ thống dựa trên dữ liệu và kết nối bền vững.

Logistics thông minh hướng tới việc tối ưu hóa quá trình vận chuyển hàng hóa thông qua việc ứng dụng dữ liệu, khả năng kết nối và tự động hóa xe tải và các phương tiện tự hành được xem là một trong những công cụ then chốt thúc đẩy lô di tích thông minh.

Logistics cần được nhìn nhận như một hạ tầng thiết yếu của đô thị thông minh

Còn theo ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), nói đến đô thị thông minh, chúng ta thường nghĩ ngay đến giao thông thông minh, chính quyền số, năng lượng thông minh, các hệ thống cảm biến, trí tuệ nhân tạo hay việc sử dụng dữ liệu để nâng cao chất lượng dịch vụ công. Tuy nhiên, có một cấu phần rất quan trọng nhưng đôi khi chưa nhận được sự quan tâm tương xứng, đó chính là dòng chảy của hàng hóa trong đô thị.

Nếu coi một đô thị như một cơ thể sống thì giao thông hành khách mới chỉ là một phần của hệ tuần hoàn; dòng hàng hóa, nguyên vật liệu, thực phẩm, năng lượng, bưu kiện, chất thải và các nguồn lực phục vụ sản xuất - tiêu dùng chính là phần còn lại giúp cơ thể đó tồn tại và vận hành.

Vì vậy, từ góc độ cơ quan quản lý nhà nước về logistics, vấn đề đặt ra không thể xây dựng một đô thị thực sự thông minh nếu hệ thống logistics của đô thị đó chưa thông minh và cũng khó có thể xây dựng một đô thị bền vững nếu logistics chưa được tổ chức theo hướng bền vững, ông Trần Thanh Hải nhận định.

Ở đây, logistics cần được nhìn nhận như một hạ tầng thiết yếu của đô thị thông minh. Trong cách tiếp cận truyền thống, logistics thường được hiểu tương đối hẹp là hoạt động vận tải, kho bãi hay giao nhận hàng hóa. Với cách tiếp cận như vậy, logistics thường xuất hiện ở phần cuối của quá trình quy hoạch: chúng ta quy hoạch đô thị trước, xây dựng khu dân cư, trung tâm thương mại, khu công nghiệp, hệ thống đường giao thông trước, sau đó mới đặt câu hỏi hàng hóa sẽ được vận chuyển, tập kết và phân phối như thế nào.

Trong đô thị hiện đại, logistics phải được coi là một cấu phần của hạ tầng kinh tế - xã hội, tương tự như giao thông, điện, nước, viễn thông hay hạ tầng số. Điều chúng ta cần quan tâm không còn đơn thuần là “làm thế nào để vận chuyển một kiện hàng từ A đến B”, mà phải là “làm thế nào để tổ chức toàn bộ dòng hàng hóa của một đô thị với chi phí xã hội thấp nhất, sử dụng ít tài nguyên nhất, phát thải thấp nhất nhưng vẫn đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của người dân và doanh nghiệp”.

Đây cũng chính là vai trò của chính quyền kiến tạo trở nên đặc biệt quan trọng. Bởi doanh nghiệp có thể tối ưu hoạt động logistics của chính mình, nhưng không một doanh nghiệp đơn lẻ nào có thể tối ưu toàn bộ hệ thống logistics của một thành phố. Doanh nghiệp sẽ lựa chọn phương án đem lại hiệu quả kinh tế cao nhất cho doanh nghiệp; còn Nhà nước phải hướng tới phương án đem lại hiệu quả tổng thể cao nhất cho xã hội.

Ví dụ, một doanh nghiệp thương mại điện tử có thể muốn tăng số lượng phương tiện giao hàng để bảo đảm cam kết giao trong hai giờ. Điều này hoàn toàn hợp lý dưới góc độ kinh doanh. Nhưng nếu hàng trăm doanh nghiệp cùng tối ưu theo cách đó, số lượng phương tiện tham gia giao thông sẽ tăng lên, ùn tắc gia tăng, nhu cầu đỗ xe tăng, phát thải tăng và cuối cùng chi phí mà toàn xã hội phải chịu cũng tăng lên.

Đô thị hóa và thương mại điện tử đang làm thay đổi căn bản bài toán logistics

Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mà trong đó đô thị hóa, kinh tế số và thương mại điện tử diễn ra đồng thời với tốc độ rất nhanh. Điều này tạo ra cơ hội lớn cho tăng trưởng nhưng đồng thời cũng làm thay đổi căn bản cấu trúc của logistics.

Nếu như trước đây dòng hàng hóa chủ yếu vận động từ nhà máy đến kho tổng, từ kho tổng đến cửa hàng và từ cửa hàng đến người tiêu dùng, thì ngày nay cấu trúc đó trở nên phức tạp hơn rất nhiều. Một sản phẩm có thể được đặt mua trực tuyến từ một người tiêu dùng ở Hà Nội, được xử lý tại một trung tâm phân phối ở địa phương khác, được vận chuyển đến một trung tâm chia chọn, sau đó qua một hoặc nhiều điểm trung chuyển trước khi đến tay khách hàng.

Từ quản lý phương tiện sang quản trị dòng hàng hóa, từ góc độ quản lý nhà nước, tôi cho rằng đây là một sự chuyển đổi tư duy rất quan trọng. Trong nhiều năm, quản lý logistics đô thị của chúng ta chủ yếu vẫn mang tính chất quản lý phương tiện: xe nào được vào, xe nào không được vào, khung giờ nào được phép hoạt động, tải trọng bao nhiêu, tuyến đường nào được phép lưu thông. Những công cụ này vẫn cần thiết, đặc biệt đối với những đô thị có mật độ giao thông cao. Tuy nhiên, trong dài hạn, chúng ta cần chuyển dần từ "quản lý phương tiện" sang "quản trị dòng hàng hóa".

Từ đó, tiếp cận đô thị thông minh từ một góc nhìn tương đối đặc thù: Logistics không chỉ là hoạt động vận tải và kho bãi mà còn cần được xem là một bộ phận thiết yếu của hệ thống vận hành đô thị. Một đô thị thực sự thông minh cần có khả năng tổ chức hiệu quả không chỉ dòng người mà còn cả dòng hàng hóa, dữ liệu và các nguồn lực phục vụ sản xuất và tiêu dùng. 

Tại Tọa đàm các diễn giả, nhà khoa học, doanh nghiệp… đã tập trung thảo luận nhiều vấn đề có tính thời sự và thực tiễn cao, bao gồm logistics thông minh; logistics đô thị bền vững; vai trò của quản lý nhà nước; ứng dụng dữ liệu và công nghệ số; nền tảng giao dịch vận tải; chuyển đổi xanh của doanh nghiệp logistics; phát triển logistics bền vững tại Đồng bằng sông Cửu Long; cũng như giáo dục xanh, hành vi xanh và định hướng nghề nghiệp xanh.

Đặc biệt, nhiều ý kiến rằng chuyển đổi số và chuyển đổi xanh cần được triển khai đồng bộ với việc phát triển hạ tầng, quản trị dữ liệu, nâng cao năng lực doanh nghiệp và tăng cường phối hợp giữa Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp.

Những kết quả và trao đổi từ Tọa đàm sẽ góp phần hình thành các hướng nghiên cứu mới, đề xuất chính sách và giải pháp quản trị có giá trị thực tiễn, qua đó thúc đẩy logistics thông minh,  logistics xanh và phát triển đô thị bền vững tại Việt Nam.