Tối ưu điều hành bay, chia sẻ áp lực chi phí nhiên liệu hàng không

Điều hành bay hiệu quả từ trên không đến mặt đất

Theo số liệu của cơ quan quản lý, trước những tác động từ tình hình xung đột tại Trung Đông, giá Jet A-1 tại khu vực châu Á có thời điểm tăng hơn 100% trong thời gian ngắn và hiện vẫn dao động trên 200 USD/thùng.

Trong cơ cấu chi phí khai thác của hãng hàng không, nhiên liệu hiện chiếm khoảng 35–40%. Điều đó đồng nghĩa, mỗi đợt tăng giá nhiên liệu đều lập tức gia tăng áp lực tài chính, bào mòn biên lợi nhuận và ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp vận tải hàng không.

Từ thực tế đó, Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) cho rằng, việc hỗ trợ các hãng hàng không trong giai đoạn hiện nay cần được nhìn từ bản chất chi phí chuyến bay. Nếu chỉ tập trung vào điều chỉnh giá dịch vụ, hiệu quả hỗ trợ sẽ có giới hạn. Ngược lại, các giải pháp giúp giảm tiêu hao nhiên liệu trong khai thác thực tế mới là hướng tiếp cận trúng đích, bền vững và tạo ra giá trị trực tiếp cho doanh nghiệp.

Trong hoạt động hàng không, mức tiêu thụ nhiên liệu không chỉ phụ thuộc vào giá mua đầu vào mà còn gắn chặt với toàn bộ quá trình vận hành chuyến bay, từ quãng đường bay, thời gian bay thực tế, thời gian bay chờ trên không, thời gian lăn tại sân bay đến phương thức cất, hạ cánh và mức độ phối hợp điều hành giữa các đơn vị liên quan. Nói cách khác, mỗi phút bay được rút ngắn, mỗi vòng chờ được cắt giảm hay mỗi quãng lăn được tối ưu đều có thể chuyển hóa trực tiếp thành phần tiết kiệm nhiên liệu đáng kể cho hãng bay.

Với vai trò là đơn vị cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay trong toàn bộ vùng thông báo bay do Việt Nam quản lý, VATM hiện điều hành khối lượng khai thác lớn của hàng không dân dụng. Riêng năm 2025, Tổng công ty đã bảo đảm điều hành hơn 933.000 chuyến bay, bảo đảm an toàn tuyệt đối trong toàn bộ vùng trách nhiệm.

Trong những năm qua, VATM đã chủ động triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật, khai thác và điều hành nhằm tối ưu hóa hoạt động bay. Việc áp dụng các phương thức bay hiện đại như PBN, RNAV, RNP tại 23 cảng hàng không trên cả nước cho phép thiết lập đường bay và quy trình tiếp cận chính xác, linh hoạt hơn, qua đó rút ngắn lộ trình và giảm tiêu hao nhiên liệu so với phương thức truyền thống.

Song song với đó, việc đưa vào khai thác các đường bay tối ưu, trong đó có cặp đường hàng không song song trục Bắc – Nam, đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Theo tính toán, giải pháp này giúp rút ngắn trung bình từ 3 đến 7 phút mỗi chuyến bay, tương đương tiết kiệm khoảng 120 đến 300 kg nhiên liệu/chuyến.

Nếu nhìn ở quy mô từng chuyến bay, mức tiết kiệm này có thể chưa lớn. Tuy nhiên, khi được nhân lên trên toàn đội tàu bay, toàn mạng khai thác và trong suốt chu kỳ vận hành, hiệu quả cộng dồn mang lại là rất đáng kể. Đây cũng chính là giá trị thực chất của các giải pháp tối ưu hóa điều hành bay mà VATM đang triển khai.

Không chỉ ở giai đoạn hành trình, hiệu quả tối ưu hóa còn được mở rộng ở khu vực tiếp cận và tại mặt đất. Hệ thống quản lý luồng không lưu (ATFM) triển khai trên phạm vi toàn quốc đã góp phần giảm khoảng 20–30% thời gian bay chờ trên không, đặc biệt trong các giai đoạn cao điểm hoặc khi điều kiện thời tiết bất lợi.

Tại các cảng hàng không trọng điểm, mô hình ra quyết định phối hợp tại cảng hàng không (A-CDM) cũng đang phát huy hiệu quả trong việc giảm thời gian lăn. Việc áp dụng A-CDM giúp cắt giảm từ 1 đến 3 phút thời gian lăn mỗi chuyến bay, qua đó giảm tiêu hao nhiên liệu, đồng thời cải thiện chỉ số đúng giờ và hiệu quả khai thác tổng thể.

Hỗ trợ doanh nghiệp và duy trì năng lực cung ứng dịch vụ

Từ góc độ khai thác, VATM cho rằng hỗ trợ doanh nghiệp hàng không trong giai đoạn khó khăn cần được nhìn nhận không chỉ ở cấu phần giá dịch vụ mà quan trọng hơn là ở khả năng làm giảm chi phí khai thác thực tế.

Thực tế, chi phí dịch vụ điều hành bay hiện chỉ chiếm khoảng 3–5% tổng chi phí chuyến bay. Trong khi đó, phần tiết kiệm từ việc rút ngắn đường bay, giảm bay chờ, tối ưu tiếp cận và giảm thời gian lăn có thể mang lại hiệu quả tài chính lớn hơn nhiều khi được nhân lên trên toàn mạng bay. Đây là cơ sở để VATM xác định tối ưu hóa hoạt động bay là một trong những giải pháp hỗ trợ thiết thực nhất đối với các hãng hàng không trong bối cảnh giá Jet A-1 leo thang.

Cách tiếp cận này cho thấy vai trò đồng hành của VATM không chỉ dừng lại ở việc bảo đảm điều hành bay an toàn, thông suốt, mà còn là nỗ lực chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp thông qua chính năng lực điều hành và các giải pháp nghiệp vụ.

Bên cạnh các giải pháp tối ưu hóa khai thác, việc điều chỉnh giá dịch vụ trong ngắn hạn cũng được đặt ra trong quá trình xem xét các phương án hỗ trợ doanh nghiệp hàng không. Tuy nhiên, theo VATM, đây là vấn đề cần được cân nhắc thận trọng trên cơ sở đánh giá đầy đủ bối cảnh thị trường cũng như đặc thù của dịch vụ bảo đảm hoạt động bay.

Thực tế, giai đoạn tháng 4–5 hằng năm thường là thời điểm thấp điểm của vận tải hàng không, khi sản lượng chuyến bay có xu hướng giảm do các hãng chủ động tái cơ cấu mạng bay. Trong khi đó, dịch vụ bảo đảm hoạt động bay có tỷ trọng chi phí cố định cao; hệ thống kỹ thuật, công nghệ và nguồn nhân lực vẫn phải duy trì trạng thái sẵn sàng liên tục 24/7, không phụ thuộc hoàn toàn vào sản lượng khai thác theo mùa vụ.

Theo đánh giá của cơ quan quản lý, nếu áp dụng phương án giảm giá dịch vụ trong thời gian ngắn, doanh thu của VATM có thể giảm khoảng 30 tỷ đồng trong vòng 3 tháng. Vì vậy, bài toán đặt ra là phải bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu hỗ trợ doanh nghiệp vận tải hàng không vượt qua giai đoạn chi phí đầu vào tăng cao và yêu cầu duy trì năng lực cung ứng dịch vụ điều hành bay an toàn, ổn định, bền vững cho toàn ngành.