Nâng chất lượng sửa chữa định kỳ: Siết quản lý từ gốc, bảo đảm tuổi thọ công trình

Chuyển biến từ nhận thức đến hành động

Ngày 04/8, Khu Quản lý đường bộ III (Cục Đường bộ Việt Nam) tổ chức Hội nghị đánh giá chất lượng công tác sửa chữa định kỳ kết cấu hạ tầng đường bộ theo Nghị quyết số 06-NQ/ĐU ngày 10/11/2022 của Đảng ủy Cục Đường bộ Việt Nam (Bộ Xây dựng) về tăng cường các giải pháp nâng cao chất lượng công tác bảo trì kết cấu hạ tầng đường bộ.

Hội nghị tập trung đánh giá kết quả thực hiện Nghị quyết ngày 10/11/2022 của Đảng ủy Cục Đường bộ Việt Nam; phân tích những tồn tại, hạn chế trong từng khâu, từ khảo sát, thiết kế, quản lý dự án, lựa chọn nhà thầu đến tổ chức thi công, tư vấn giám sát và nghiệm thu. Trên cơ sở đó, các đơn vị đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng công trình, bảo đảm ATGT và sử dụng hiệu quả nguồn vốn bảo trì.

Khu Quản lý đường bộ III hiện thực hiện chức năng quản lý nhà nước chuyên ngành về đường bộ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, các tỉnh Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk và một phần tỉnh Khánh Hòa, Lâm Đồng. Mạng lưới đường bộ do Khu Quản lý đường bộ III quản lý trải rộng từ khu vực đồng bằng ven biển đến miền núi, Tây Nguyên, nhiều tuyến đi qua địa hình đèo dốc, thường xuyên chịu ảnh hưởng của mưa bão, lũ quét, sạt lở và thời tiết khắc nghiệt.

Trong khi đó, lưu lượng phương tiện, nhất là xe tải trọng lớn, ngày càng gia tăng, đặt ra yêu cầu cao đối với công tác bảo trì, sửa chữa nhằm duy trì khả năng khai thác, bảo đảm giao thông an toàn, thông suốt và kéo dài tuổi thọ công trình.

Ngay sau khi Nghị quyết số 06-NQ/ĐU được ban hành, Đảng ủy Khu Quản lý đường bộ III đã tổ chức quán triệt đến cán bộ, đảng viên, công chức và người lao động; đồng thời xây dựng kế hoạch triển khai phù hợp với điều kiện thực tế.

Các nội dung của Nghị quyết được cụ thể hóa thành chương trình, kế hoạch công tác hằng năm, gắn với nhiệm vụ kiểm tra hiện trường, quản lý chất lượng, kiểm soát tiến độ và đánh giá trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân. Trách nhiệm của người đứng đầu, lãnh đạo các phòng chuyên môn, văn phòng quản lý đường bộ và các đơn vị liên quan được xác định cụ thể theo từng nhiệm vụ, từng dự án.

Cùng với đó, Khu Quản lý đường bộ III tăng cường ban hành các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn, đôn đốc, chấn chỉnh; tổ chức kiểm tra hiện trường, kiểm tra đột xuất đối với các dự án có dấu hiệu chậm tiến độ, chất lượng chưa đáp ứng yêu cầu hoặc tiềm ẩn nguy cơ mất ATGT.

Qua hơn ba năm thực hiện, nhận thức và trách nhiệm của các chủ thể tham gia dự án đã có chuyển biến rõ nét. Công tác quản lý chất lượng từng bước đi vào nền nếp; việc kiểm soát vật liệu, quy trình thi công và nghiệm thu từng công đoạn được quan tâm hơn.

Tuy nhiên, kết quả thực hiện chưa đồng đều giữa các dự án. Một số ban QLDA, đơn vị tư vấn giám sát và nhà thầu chưa phát huy đầy đủ vai trò, trách nhiệm. Chất lượng khảo sát, thiết kế tại một số dự án còn hạn chế; công tác tổ chức thi công, bảo đảm an toàn giao thông và kiểm soát chất lượng tại hiện trường có thời điểm chưa đáp ứng yêu cầu.

Theo đánh giá tại Hội nghị, những tồn tại này cho thấy việc nâng cao chất lượng sửa chữa định kỳ không thể chỉ tập trung vào khâu thi công mà phải được kiểm soát ngay từ giai đoạn đầu, bảo đảm từng khâu trong quá trình triển khai dự án đều được quản lý chặt chẽ.

Khảo sát kỹ, thiết kế đúng

Tại Hội nghị, đại diện Trung tâm Kỹ thuật và Công nghệ đường bộ phía Nam cho biết, khảo sát, thiết kế là khâu có vai trò quyết định đến tính phù hợp của giải pháp kỹ thuật, hiệu quả đầu tư và tuổi thọ công trình.

Đối với các dự án sửa chữa định kỳ, phần lớn công trình được triển khai trên các tuyến đường đang khai thác. Vì vậy, công tác khảo sát cần đánh giá đầy đủ hiện trạng, lịch sử khai thác, nguyên nhân hư hỏng, điều kiện địa chất, thủy văn và các yếu tố tác động đến kết cấu công trình.

Thực tế cho thấy, tại một số dự án, do yêu cầu về tiến độ hoặc điều kiện khảo sát phức tạp, dữ liệu đầu vào chưa đủ chiều sâu, dẫn đến phải điều chỉnh giải pháp trong quá trình thi công. Việc khảo sát chưa đầy đủ không chỉ làm phát sinh khối lượng, ảnh hưởng tiến độ mà còn có thể tác động đến hiệu quả đầu tư và chất lượng khai thác lâu dài của công trình.

Đối với các cầu cũ được xây dựng qua nhiều thời kỳ, hồ sơ kỹ thuật không đầy đủ, việc chỉ đánh giá hình dạng và kích thước bên ngoài có thể chưa phản ánh đầy đủ tình trạng bên trong của vật liệu và kết cấu. Do đó, cần kết hợp khảo sát truyền thống với kiểm định chuyên sâu, phương pháp không phá hủy và các công nghệ đo đạc hiện đại để đánh giá chính xác hiện trạng trước khi lựa chọn phương án sửa chữa.

Đại diện Trung tâm Kỹ thuật và Công nghệ đường bộ phía Nam đề xuất tăng mật độ khảo sát tại các khu vực có nguy cơ sạt trượt, sụt lún; nghiên cứu kỹ điều kiện địa chất, thủy văn; tăng cường kiểm định đối với cầu, cống, nền và mặt đường. Việc ứng dụng thiết bị đánh giá tình trạng mặt đường, mô hình số địa hình và các công cụ quản lý dữ liệu được xem là giải pháp cần thiết nhằm nâng cao độ chính xác của dữ liệu đầu vào, hạn chế phát sinh trong quá trình thi công.

Chủ động quản lý tiến độ, kiểm soát “điểm găng”

Từ thực tiễn triển khai các dự án bảo trì, đại diện Ban QLDA Đường bộ miền Trung cho rằng chất lượng công trình luôn gắn chặt với chất lượng quản lý dự án. Nếu công tác chuẩn bị đầu tư chưa kỹ, các rủi ro về vật liệu, mặt bằng, hạ tầng kỹ thuật, thời tiết hoặc biến động giá không được nhận diện sớm thì nguy cơ chậm tiến độ, phát sinh khối lượng và ảnh hưởng chất lượng là khó tránh khỏi.

Giai đoạn 2025 - 2026, Ban QLDA Đường bộ miền Trung được giao quản lý 31 dự án với 41 gói thầu xây lắp. Đến thời điểm này, toàn bộ 41 gói thầu đã được triển khai, trong đó có 13 gói thầu hoàn thành; giá trị thực hiện đạt hơn 371,77 tỷ đồng trên tổng giá trị hơn 1.120 tỷ đồng.

Đơn vị đề xuất nâng cao chất lượng công tác chuẩn bị đầu tư; khảo sát sát thực tế; kiểm soát chặt hồ sơ thiết kế, dự toán; chủ động đánh giá khả năng cung ứng vật liệu, vị trí bãi đổ thải, điều kiện thi công và các yếu tố có thể ảnh hưởng đến tiến độ, chất lượng dự án.

Một trong những giải pháp được nhấn mạnh là phải xác định sớm các “điểm găng” có thể ảnh hưởng đến tiến độ chung. Chủ đầu tư, tư vấn giám sát và nhà thầu cần rà soát các hạng mục có nguy cơ gây ách tắc, từ công tác thí nghiệm vật liệu, chuẩn bị vật tư đến xử lý nền đường và tổ chức thi công tại các vị trí phức tạp để ưu tiên nguồn lực.

Tiến độ tổng thể cần được cụ thể hóa theo tháng, tuần và từng mũi thi công. Công tác giao ban phải gắn với hiện trường, tập trung giải quyết từng khó khăn cụ thể, xác định rõ trách nhiệm và thời hạn hoàn thành. Đối với nhà thầu chậm tiến độ, cần yêu cầu bổ sung nhân lực, thiết bị, nguồn lực tài chính; trường hợp không có khả năng khắc phục phải xử lý theo quy định của hợp đồng.

Tư vấn giám sát phải kiểm soát chất lượng từ đầu vào

Từ góc nhìn của đơn vị tư vấn giám sát, đại diện Công ty Cổ phần Thiết kế Xây dựng Bách Lâm nhìn nhận, đặc thù của các dự án sửa chữa định kỳ là thi công trên tuyến đường đang khai thác, lưu lượng phương tiện lớn, trong khi yêu cầu về tiến độ, chất lượng và ATGT đều rất cao.

Điều kiện thời tiết bất lợi, biến động nguồn vật liệu và các phát sinh tại hiện trường có thể làm gia tăng rủi ro. Vì vậy, nếu tư vấn giám sát chỉ tập trung vào khâu nghiệm thu cuối cùng thì khó bảo đảm chất lượng và tuổi thọ công trình. Công tác kiểm soát phải được thực hiện từ đầu vào và xuyên suốt từng công đoạn thi công.

Qua thực tiễn giám sát các công trình sửa chữa mặt đường, rãnh thoát nước, cầu trên QL1, đường Hồ Chí Minh và Trường Sơn Đông, đơn vị luôn bố trí cán bộ giám sát thường trực tại hiện trường; kiểm tra nguồn vật liệu, năng lực thiết bị và quy trình thi công trước khi triển khai.

Đối với công tác tái sinh nguội, cào bóc, thảm bê tông nhựa và hoàn thiện hệ thống ATGT, việc nghiệm thu được thực hiện theo từng công đoạn; chỉ chuyển bước thi công khi hạng mục trước đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật.

Đơn vị đề xuất chuyển từ tư duy “kiểm tra” sang quản lý chất lượng chủ động; tăng cường kiểm soát nguồn vật liệu, lấy mẫu và thí nghiệm độc lập; ứng dụng nhật ký điện tử, ảnh hiện trường có định vị và các công cụ số để nâng cao tính minh bạch, khả năng truy xuất dữ liệu.

Một trong những nội dung chuyên môn được thảo luận tại Hội nghị là nâng cao chất lượng thi công lớp bê tông nhựa chặt.

Đại diện Phòng Quản lý bảo trì (Khu Quản lý đường bộ III) nhận định, bê tông nhựa là lớp kết cấu trực tiếp chịu tác động của tải trọng phương tiện và điều kiện thời tiết, có ảnh hưởng lớn đến độ êm thuận, ATGT và tuổi thọ mặt đường.

Trên các tuyến quốc lộ và cao tốc khu vực miền Trung - Tây Nguyên, vẫn xuất hiện một số dạng hư hỏng như hằn lún vệt bánh xe, nứt sớm, bong bật, mất bằng phẳng và thấm nước qua mối nối. Trong điều kiện nhiệt độ mặt đường có thể lên đến khoảng 65 độ C, cùng lưu lượng xe tải nặng lớn, những sai sót trong thiết kế, lựa chọn vật liệu, tổ chức thi công hoặc giám sát đều có thể làm giảm đáng kể tuổi thọ công trình.

Chất lượng lớp bê tông nhựa là kết quả của quá trình kiểm soát đồng bộ từ thiết kế cấp phối, lựa chọn vật liệu, sản xuất tại trạm trộn, vận chuyển, thi công đến kiểm tra, nghiệm thu.

Theo đó, vật liệu đầu vào phải được kiểm soát chặt chẽ về nguồn gốc và chất lượng; trạm trộn phải được hiệu chuẩn định kỳ; cấp phối, hàm lượng nhựa và nhiệt độ hỗn hợp phải bảo đảm theo thiết kế. Trong quá trình thi công, cần kiểm soát nghiêm việc vệ sinh bề mặt, tưới dính bám, nhiệt độ hỗn hợp, tổ chức rải, lu lèn và xử lý mối nối.

Không đánh đổi chất lượng lấy tiến độ

Phát biểu kết luận hội nghị, ông Nguyễn Phương Nam - Phó Giám đốc Khu QLĐB III đánh giá việc triển khai Nghị quyết số 06-NQ/ĐU đã tạo chuyển biến quan trọng trong nhận thức và hành động của các cơ quan, đơn vị tham gia công tác bảo trì kết cấu hạ tầng đường bộ.

Những kết quả đạt được cho thấy việc tăng cường kỷ luật, kỷ cương, nâng cao trách nhiệm và siết chặt quản lý chất lượng là hướng đi đúng, góp phần từng bước nâng cao chất lượng công trình, duy trì năng lực khai thác của mạng lưới đường bộ và sử dụng hiệu quả nguồn vốn bảo trì.

Trước yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, tuổi thọ công trình và hiệu quả sử dụng nguồn vốn bảo trì, ông Nguyễn Phương Nam đề nghị các phòng chuyên môn, Văn phòng QLĐB, Ban Quản lý dự án, đơn vị tư vấn và nhà thầu tiếp tục quán triệt, thực hiện nghiêm các nội dung của Nghị quyết; tập trung khắc phục triệt để những tồn tại, hạn chế đã được chỉ ra; đổi mới phương thức quản lý và tăng cường phối hợp giữa các đơn vị.

Các Ban Quản lý dự án tiếp tục nâng cao năng lực quản lý, bố trí nhân sự phù hợp với quy mô và tính chất từng dự án; tăng cường kiểm tra hiện trường; kiểm soát chặt chất lượng, tiến độ và công tác bảo đảm an toàn giao thông; chủ động phối hợp để xử lý kịp thời các phát sinh.

Đối với tư vấn giám sát, cần bố trí cán bộ thường trực tại hiện trường; thực hiện đầy đủ trách nhiệm kiểm soát vật liệu, thiết bị, quy trình thi công và nghiệm thu từng công đoạn; chủ động phát hiện, cảnh báo và kiến nghị xử lý các nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng. Kiên quyết không nghiệm thu đối với các hạng mục chưa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật hoặc chưa bảo đảm ATGT.

Các nhà thầu phải thực hiện nghiêm hồ sơ thiết kế, chỉ dẫn kỹ thuật và quy trình thi công; bố trí đầy đủ nhân lực, máy móc, thiết bị và phòng thí nghiệm theo cam kết. Đối với các hạng mục bê tông nhựa, cần kiểm soát chặt vật liệu, cấp phối, nhiệt độ sản xuất, vận chuyển, rải và lu lèn; thực hiện đầy đủ các bước kiểm tra theo quy định.

Ông Nguyễn Phương Nam nhấn mạnh, tiến độ là yêu cầu quan trọng nhưng không thể đánh đổi chất lượng công trình. Công tác kiểm soát chất lượng phải được thực hiện xuyên suốt, từ dữ liệu khảo sát, giải pháp thiết kế, công tác quản lý dự án đến từng công đoạn thi công, giám sát và nghiệm thu.

Việc tiếp tục thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 06-NQ/ĐU được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến mạnh mẽ hơn trong công tác bảo trì kết cấu hạ tầng đường bộ, hướng tới các công trình sửa chữa có chất lượng bền vững, khai thác an toàn, kéo dài tuổi thọ và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn bảo trì.