Khởi công đường sắt cao tốc Hà Nội - Quảng Ninh tạo cú hích hạ tầng chiến lược

Động lực mới cho liên kết vùng và tăng trưởng kinh tế

Ngày 12/4, UBND tỉnh Quảng Ninh phối hợp cùng Tập đoàn Vingroup và chính quyền các địa phương gồm Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Ninh chính thức khởi công dự án tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh. Đây được xem là tuyến đường sắt cao tốc liên vùng đầu tiên được triển khai tại Việt Nam, mang ý nghĩa không chỉ về hạ tầng mà còn về chiến lược phát triển dài hạn.

Dự án có tổng mức đầu tư hơn 147.000 tỉ đồng, tương đương trên 5,6 tỉ USD (chưa bao gồm chi phí giải phóng mặt bằng), do Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Đường sắt Cao tốc VinSpeed thuộc Tập đoàn Vingroup làm chủ đầu tư. Tuyến đường có chiều dài 120,2 km, đi qua bốn địa phương gồm Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh - những khu vực được xác định là các cực tăng trưởng quan trọng của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.

Thiết kế tuyến đường theo tiêu chuẩn đường đôi, khổ ray 1.435 mm, điện khí hóa toàn tuyến, với tốc độ tối đa lên tới 350 km/giờ, riêng đoạn qua Hà Nội giới hạn ở mức 120 km/giờ. Điểm đầu của tuyến đặt tại ga Cổ Loa, thuộc khu vực Trung tâm Triển lãm Việt Nam và Khu đô thị Vinhomes Global Gate Hà Nội; điểm cuối tại ga Hạ Long, nằm trong khu Công viên rừng Globe Hạ Long và Khu đô thị Vinhomes Global Gate Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh. Trên hành trình, tuyến đi qua ba ga trung chuyển tại Gia Bình (Bắc Ninh), Ninh Xá (Hải Phòng) và Yên Tử (Quảng Ninh), đồng thời bố trí một depot tại ga cuối Hạ Long.

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của dự án là khả năng rút ngắn thời gian di chuyển giữa Hà Nội và Quảng Ninh xuống còn khoảng 23 phút, so với hơn 2 giờ như hiện nay. Mức rút ngắn thời gian từ 5-7 lần này không chỉ mang ý nghĩa về tiện ích giao thông mà còn tạo ra những thay đổi sâu rộng trong tổ chức không gian kinh tế và phân bổ nguồn lực lao động.

Với tốc độ vận hành vượt trội, tuyến đường sắt này được kỳ vọng sẽ trở thành trục kết nối hiệu quả giữa thủ đô và các trung tâm công nghiệp, logistics, du lịch trong khu vực. Qua đó, nó thúc đẩy giao thương, gia tăng dòng vốn đầu tư, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho sự dịch chuyển của lực lượng lao động chất lượng cao. Đây là yếu tố quan trọng trong bối cảnh các địa phương đang hướng tới mô hình phát triển dựa trên liên kết vùng chặt chẽ hơn.

Phát biểu tại lễ khởi công, ông Nguyễn Việt Quang - Phó Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn Vingroup - nhấn mạnh rằng, việc triển khai dự án thể hiện quyết tâm của doanh nghiệp trong việc đóng góp vào quá trình phát triển hạ tầng quốc gia. Ông cho biết, mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc xây dựng một tuyến giao thông hiện đại, mà còn hướng tới việc kiến tạo một hệ thống hạ tầng đạt chuẩn quốc tế, qua đó góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Ở góc độ rộng hơn, tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh còn được xem là một bước tiến quan trọng trong chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc đầu tư vào hạ tầng hiện đại, đặc biệt là các tuyến giao thông tốc độ cao, đóng vai trò then chốt trong việc giảm chi phí logistics, tăng hiệu quả sản xuất và nâng cao sức hấp dẫn của môi trường đầu tư.

Công nghệ, chuyển giao và bài toán phát triển bền vững

Một yếu tố quan trọng khác của dự án là việc áp dụng công nghệ tiên tiến trong vận hành và quản lý. Theo kế hoạch, tuyến đường sẽ sử dụng thế hệ tàu cao tốc mới nhất, đi kèm với hệ thống thông tin, tín hiệu và trang thiết bị hiện đại do Siemens Mobility (Đức) cung cấp. Đây là những công nghệ đã được kiểm chứng tại nhiều quốc gia trên thế giới, đảm bảo hiệu quả và độ an toàn cao.

Ông Michael Peter - Tổng giám đốc toàn cầu của Siemens Mobility - khẳng định rằng tập đoàn cam kết cung cấp cho Việt Nam các giải pháp công nghệ tàu cao tốc tối ưu, với tiêu chí chất lượng, hiệu quả và an toàn. Ông dẫn chứng rằng mỗi ngày, các đoàn tàu của Siemens vận hành với tổng quãng đường khoảng 1 triệu km, tương đương gấp ba lần khoảng cách từ Trái đất đến Mặt trăng, và đã được kiểm chứng về mức độ an toàn trong thực tế vận hành.

Không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thiết bị, Siemens Mobility còn cam kết hợp tác sâu rộng với phía Việt Nam trong việc chuyển giao công nghệ. Theo đó, hai bên sẽ phối hợp trong các hoạt động lắp ráp, bảo trì tàu cũng như xây dựng hệ sinh thái vận hành tàu cao tốc tại Việt Nam. Điều này có ý nghĩa đặc biệt trong việc từng bước làm chủ công nghệ, giảm phụ thuộc vào bên ngoài và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp đường sắt.

Sự kết hợp giữa đầu tư trong nước và công nghệ quốc tế được xem là hướng đi phù hợp trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh hiện đại hóa hạ tầng. Tuy nhiên, đi kèm với đó cũng đặt ra yêu cầu về năng lực tiếp nhận, làm chủ và vận hành công nghệ. Việc chuyển giao không chỉ đơn thuần là tiếp nhận thiết bị, mà còn đòi hỏi đào tạo nguồn nhân lực, xây dựng quy trình quản lý và phát triển hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ.

Dự án tuyến Hà Nội - Quảng Ninh là dự án thứ hai do VinSpeed triển khai, sau khi doanh nghiệp này khởi công tuyến đường sắt Bến Thành - Cần Giờ tại thành phố Hồ Chí Minh vào tháng 12-2025. Cả hai dự án đều có thời gian hoàn thành dự kiến vào năm 2028, cho thấy tham vọng lớn trong việc phát triển mạng lưới đường sắt tốc độ cao tại Việt Nam.

Trong dài hạn, việc hình thành các tuyến đường sắt cao tốc không chỉ góp phần giải quyết nhu cầu đi lại ngày càng tăng, mà còn tạo ra những thay đổi căn bản trong cấu trúc kinh tế. Các hành lang giao thông tốc độ cao có thể thúc đẩy hình thành các chuỗi đô thị, khu công nghiệp và trung tâm dịch vụ dọc tuyến, qua đó tái định hình không gian phát triển.

Tuy nhiên, để đạt được những mục tiêu này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan, từ cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp đến các địa phương. Bên cạnh đó, việc đảm bảo tiến độ, kiểm soát chi phí và quản lý rủi ro cũng là những yếu tố then chốt quyết định thành công của dự án.

Việc tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh dự kiến hoàn thành và đi vào khai thác thương mại vào năm 2028 đặt ra kỳ vọng lớn, nhưng đồng thời cũng là thách thức không nhỏ. Trong bối cảnh nguồn lực còn hạn chế, việc triển khai các dự án quy mô lớn đòi hỏi sự tính toán kỹ lưỡng, minh bạch và hiệu quả.

Nhìn tổng thể, dự án không chỉ là một công trình giao thông, mà còn là biểu tượng cho nỗ lực nâng cấp hạ tầng và hội nhập của Việt Nam trong giai đoạn mới. Nếu được triển khai đúng tiến độ và đạt hiệu quả như kỳ vọng, tuyến đường sắt này có thể trở thành hình mẫu cho các dự án tương tự trong tương lai.

Trong bối cảnh cạnh tranh khu vực ngày càng gay gắt, việc đầu tư vào hạ tầng hiện đại, kết hợp với chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực, sẽ là những yếu tố quyết định vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh, vì vậy, không chỉ mang ý nghĩa trước mắt mà còn có giá trị chiến lược lâu dài, đặt nền móng cho một giai đoạn phát triển mới của nền kinh tế.