Đừng “đứng núi này trông núi nọ”: Đổi việc liên tục, người lao động được gì và mất gì?

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, thách thức của ngành xây dựng hạ tầng hiện nay không chỉ là thiếu nhân lực. Vấn đề quan trọng hơn là làm sao để người lao động lựa chọn được môi trường làm việc phù hợp, có điều kiện học nghề, nâng cao tay nghề, phát triển bản thân và xây dựng một con đường nghề nghiệp ổn định, bền vững, thay vì liên tục dịch chuyển theo những lợi ích ngắn hạn trước mắt.

Bộ trưởng cũng nhắc đến một số trường hợp điển hình từng nghỉ việc ở Đèo Cả, sau đó tìm cơ hội tại một số đơn vị khác, rồi tiếp tục dịch chuyển qua nhiều nơi. Theo ông, thực tế đó cho thấy nếu người lao động không kiên định với nghề, không gắn bó đủ lâu với một môi trường để tích lũy năng lực, kinh nghiệm và uy tín nghề nghiệp, thì đến một thời điểm sẽ rất khó để bất kỳ đơn vị nào yên tâm tin cậy, giao việc và sử dụng lâu dài.

Việc “đứng núi này trông núi nọ” có thể giúp người lao động có thêm thu nhập trong ngắn hạn. Nhưng nếu trở thành thói quen dịch chuyển liên tục, điều mất đi lớn nhất không chỉ là một vị trí công việc, mà là uy tín nghề nghiệp và niềm tin của tổ chức sử dụng lao động.

Trong lĩnh vực xây dựng hạ tầng, tay nghề không thể tích lũy trong ngày một ngày hai. Một công nhân vận hành thiết bị, một kỹ sư hiện trường hay một cán bộ kỹ thuật chỉ thực sự trưởng thành khi được rèn luyện liên tục qua nhiều công trình, được giao những nhiệm vụ ngày càng khó hơn và làm việc trong môi trường có tính kỷ luật cao.

Vì vậy, lựa chọn nghề nghiệp không nên chỉ nhìn vào mức lương của một vài tháng hay một dự án cụ thể. Người lao động cần cân nhắc nơi làm việc có đủ điều kiện để phát triển lâu dài hay không; có môi trường học nghề, rèn nghề, có cơ hội thăng tiến và có nguồn việc ổn định trong nhiều năm hay không.

Thực tế cho thấy, mức lương cao theo thời vụ có thể mang lại lợi ích trước mắt, nhưng chưa chắc bảo đảm tương lai bền vững. Khi công trình kết thúc hoặc nhu cầu lao động giảm, người lao động lại phải tìm việc mới, thích nghi với môi trường mới và bắt đầu lại quá trình tích lũy. Ngược lại, tại những doanh nghiệp có chiến lược phát triển dài hạn, người lao động có điều kiện nâng cao chuyên môn, tích lũy kinh nghiệm và xây dựng sự nghiệp ổn định.

Một nội dung được Bộ trưởng đánh giá cao là mô hình liên kết Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp mà Tập đoàn Đèo Cả đang triển khai. Trong mô hình này, Nhà nước giữ vai trò định hướng, chỉ đạo các vấn đề lớn; nhà trường đào tạo kiến thức nền tảng; còn doanh nghiệp là nơi người học tiếp cận thực tiễn, rèn luyện kỹ năng và tác phong nghề nghiệp.

Với ngành hạ tầng giao thông, nguồn nhân lực không chỉ là kỹ sư, chuyên gia hay cán bộ quản lý. Đó còn là đội ngũ công nhân kỹ thuật, thợ cơ khí, lái máy, công nhân vận hành thiết bị và những người trực tiếp tạo ra sản lượng mỗi ngày trên công trường.

Một dự án hiện đại có thể được trang bị nhiều máy móc, thiết bị tiên tiến, nhưng hiệu quả thi công cuối cùng vẫn phụ thuộc vào trình độ tay nghề, ý thức trách nhiệm và tính kỷ luật của người lao động. Nhiều kỹ năng không thể học đầy đủ trong giảng đường, từ vận hành máy móc, bảo dưỡng thiết bị đến xử lý các tình huống phát sinh tại hiện trường.

Từ thực tế đó, mô hình “biến công trường thành giảng đường” được Đèo Cả triển khai tại các dự án như cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh, mở rộng cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Trung Lương - Mỹ Thuận được xem là hướng đi phù hợp. Người học không chỉ quan sát máy móc, công nghệ và quy trình thi công, mà còn được tham gia vào môi trường sản xuất thực tế, nơi có tiến độ thật, áp lực thật, trách nhiệm thật và sản phẩm thật.

Thông qua các chương trình kiến tập, thực tập, “học kỳ Đèo Cả”, sinh viên, kỹ sư trẻ và công nhân kỹ thuật có cơ hội tiếp cận sớm công nghệ mới, được đào tạo các kỹ năng cơ bản về an toàn lao động, tổ chức thi công, quản lý công việc và vận hành dự án. Đây là cách rút ngắn khoảng cách giữa nhà trường và công trường, giữa lý thuyết và thực tiễn.

Tại Đèo Cả, mô hình đào tạo thực chiến được xây dựng theo nhiều cấp độ, từ công nhân thực hành, kỹ sư thực chiến đến đội ngũ quản lý chuyên nghiệp. Cốt lõi của mô hình là nguyên tắc “học đi đôi với làm”, lựa chọn nhân sự từ thực tiễn công trường, đào tạo để sử dụng và sử dụng để tiếp tục đào tạo.

Người lao động được rèn luyện qua các giai đoạn thử việc, học việc, giúp việc, điều hành công việc và hình thành tư duy công việc. Quá trình đó không chỉ đào tạo tay nghề, mà còn xây dựng bản lĩnh công trường, ý thức kỷ luật và tinh thần gắn bó lâu dài với nghề.

Từ góc nhìn quản lý nhà nước, việc Bộ trưởng Bộ Xây dựng đánh giá cao mô hình liên kết Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp cho thấy yêu cầu mới đối với phát triển nguồn nhân lực ngành hạ tầng. Ngành giao thông không thể chỉ trông chờ vào nguồn nhân lực sẵn có trên thị trường, mà cần chủ động tạo nguồn từ nhà trường, đưa người học đến công trường và đào tạo bằng thực tiễn.

Dự án mở rộng cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Trung Lương - Mỹ Thuận, với tổng mức đầu tư hơn 36.100 tỷ đồng, không chỉ là một công trình giao thông quan trọng. Đây còn là môi trường thực tiễn để kiểm chứng hiệu quả của mô hình đào tạo và sử dụng lao động trong ngành hạ tầng.

Trong giai đoạn đất nước đẩy mạnh phát triển hạ tầng với quy mô lớn, câu chuyện giữ chân người lao động cần được nhìn nhận rộng hơn bài toán tiền lương. Thu nhập là yếu tố quan trọng, nhưng sự ổn định, cơ hội phát triển, tay nghề được nâng cao và niềm tin vào tương lai nghề nghiệp mới là nền tảng để người lao động đi đường dài.

Đổi việc không sai nếu đó là lựa chọn có trách nhiệm và có định hướng rõ ràng. Nhưng nếu đổi việc liên tục chỉ vì lợi ích trước mắt, thiếu sự kiên định với nghề, thì cái mất không chỉ là công việc hôm nay, mà còn là uy tín nghề nghiệp, niềm tin của tổ chức sử dụng lao động và cơ hội được đào tạo, tích lũy kinh nghiệm, nâng cao tay nghề để phát triển lâu dài.