Xây dựng tiêu chuẩn thiết kế để chuẩn hóa kỹ thuật luồng đường thủy

Sự cần thiết xây dựng tiêu chuẩn

Cục Đường thủy nội địa Việt Nam cho biết, thực hiện kế hoạch xây dựng tiêu chuẩn năm 2022-2023, Cục đã xây dựng dự thảo Tiêu chuẩn: "Luồng đường thủy nội địa - Yêu cầu thiết kế công trình chỉnh trị". Đến nay, dự thảo đang trong quá trình thẩm định để hoàn thiện, ban hành theo quy định của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn.

Sau khi được ban hành, tiêu chuẩn "Luồng đường thủy nội địa - Yêu cầu thiết kế công trình chỉnh trị" quy định các yêu cầu đối với công tác thiết kế mới hoặc cải tạo các công trình chỉnh trị luồng đường thủy trên sông, hồ và cửa sông. Đối với các luồng đường thủy nội địa ven biển, luồng nối các hải đảo và luồng đường thủy dùng cho cả tàu biển khi thiết kế nên tham các tiêu chuẩn thiết kế công trình biển có liên quan.

Theo Ban soạn thảo, với đặc thù hệ thống đường thủy đa dạng của Việt Nam, việc xây dựng tiêu chuẩn trên là cần thiết để có thể cập nhật các quy định các quy định pháp luật và các tiến bộ khoa học kỹ thuật của ngành đường thủy nội địa thế giới vào trong thiết kế các công trình chỉnh trị luồng đường thủy trong nước. Đặc biệt là các giải pháp chỉnh trị đối với những đoạn sông có diễn biến phức tạp như đoạn sông thẳng, đoạn sông phân lạch và đoạn sông có nhiều cồn, bãi vốn xuất hiện nhiều ở nước ta.

Trong quá trình biên soạn, Ban soạn thảo đã nghiên cứu nội dung các tài liệu các tài liệu nước ngoài và trong nước liên quan đến công tác thiết kế công trình chỉnh trị luồng đường thủy. Có thể kể đến như, tài liệu cơ bản và tính toán thủy lực, thủy văn; quy định về thiết kế tổng thể công trình chỉnh trị luồng tàu; chỉnh trị các ghềnh cạn; chỉnh trị các ghềnh chảy xiết, nguy hiểm; chính trị luồng tàu vùng cửa sông chịu ảnh hưởng của thủy triều; chỉnh trị luồng tàu qua các đoạn sông có diễn biển phức tạp; thiết kế công trình chỉnh trị luồng đường thủy nội địa; tính toán thủy lực; yêu cầu an toàn…

Đưa ra các nguyên tắc thiết kế chỉnh trị luồng

Theo dự thảo Tiêu chuẩn "Luồng đường thủy nội địa - Yêu cầu thiết kế công trình chỉnh trị", khi thiết kế các công trình chỉnh trị luồng đường thủy phải tuân thủ các nguyên tắc chung. Cụ thể, để tiến hành triển khai công tác chỉnh trị luồng chạy tàu trước hết cần nghiên cứu quy hoạch chỉnh trị cho toàn bộ tuyến đường thủy nội địa với sự xem xét kỹ càng tất cả các yếu tố có liên quan dựa trên quy luật diễn biến của lòng sông. Các công trình chỉnh trị cục bộ từng phần ghềnh cạn/ thác ghềnh phải phù hợp với quy hoạch chỉnh trị của toàn tuyến đường thủy nội địa nghiên cứu.

Khi chỉnh trị luồng, các nguyên tắc chỉnh trị và biện pháp kỹ thuật cần áp dụng một cách linh hoạt và phù hợp với đối tượng và tuyến đường thủy nội địa miền núi hay tuyến đồng bằng vì chúng có các đặc điểm khác xa nhau.

Khi chỉnh trị sông miền núi nhằm cải thiện hình thái vỡ, điều kiện dòng chảy luồng không thỏa mãn yêu cầu giao thông thủy, các biện pháp chủ yếu nên áp dụng là nổ mìn phá đá ngầm đối với lòng sông có đá và áp dụng giải pháp nạo vét kết hợp với xây dựng đê kè đối với tuyến đường thủy nội địa có địa chất lòng sông sỏi - cát.

Khi chỉnh trị sông đồng bằng, biện pháp chủ yếu nên áp dụng là xây dựng đê kè để điều chỉnh, khống chế hình thái sông ở mực nước chỉnh trị, ổn định hóa luồng chạy tàu và làm cho dòng chảy êm thuận, gây xói mòn và khơi sâu luồng. Khi cần thiết, biện pháp chủ yếu cũng có thể chỉ là nạo vét hoặc là nạo vét đi đôi với xây dựng công trình chỉnh trị.

Khi đã xác định rõ bản chất gây trở ngại đối với giao thông vận tải thủy nội địa của các ghềnh cạn, các thác ghềnh chảy xiết vỡ những thác ghềnh nguy hiểm cần nghiên cứu áp dụng các biện pháp chỉnh trị có hệ thống với một mục đích rõ ràng trước mắt cũng như lâu dài. Đối với các thác ghềnh và ghềnh cạn có đồng thời 2 hoặc 3 loại đặc tính gây trở ngại đối với giao thông vận tải thủy cần tiến hành cải tạo toàn diện với sự chú ý đặc biệt đến yếu tố chủ đạo là lòng dẫn hay dòng chảy.

Công tác chỉnh trị một đoạn luồng đường thủy nội địa có thể được thực hiện ngay một lần hay theo từng giai đoạn và từng phần tùy thuộc vào tầm quan trọng và sự cấp bách đối với việc phát triển kinh tế. Đối với đoạn luồng gây trở ngại nghiêm trọng đối với giao thông vận tải thủy thì việc xây dựng các công trình chỉnh trị tại các đoạn luồng này cần được ưu tiên triển khai ngay khi điều kiện cho phép.

Đối với các ghềnh cạn có quá trình bồi - xói thay đổi trong năm nên triển khai công tác chỉnh trị vào thời điểm thích hợp và vào lúc đoạn luồng đang diễn biến theo hướng có lợi trong quá trình phát triển của chính đối tượng và mục tiêu chỉnh trị.

Trong trường hợp tiến hành chỉnh trị luồng trên đoạn luồng đã có hoặc sẽ có đầu mối công trình thủy lợi, thủy năng cần phân tích và nghiên cứu cẩn thận sự biến đổi có thể xảy ra của các điều kiện dòng chảy, bùn cát vỡ sự bồi tích, xói lở cũng như biến dạng lòng sông, kênh sẽ gây ra bởi đầu mối công trình thủy lợi, thủy năng vỡ các yếu tố ảnh hưởng khi vận hành công trình thủy lợi đầu mối trên luồng chạy tàu. Cần dự tính các xu hướng phát triển luồng thích hợp cùng các biện pháp chỉnh trị tương ứng sẽ được sử dụng.

Cùng với các nguyên tắc thiết kế chỉnh trị luồng, dự thảo tiêu chuẩn cũng đưa ra yêu cầu về tài liệu cơ bản và tính toán thủy lực, thủy văn và cần chuẩn bị đầy đủ các số liệu cơ bản để phù hợp với các nội dung và yêu cầu của đồ án ở từng giai đoạn thiết kế cụ thể và phù hợp với các quy định về quản lý xây dựng cơ bản của Nhà nước.

Trên cơ sở đó, dự thảo Tiêu chuẩn "Luồng đường thủy nội địa - Yêu cầu thiết kế công trình chỉnh trị" đưa ra các quy định, hướng dẫn cụ thể, chi tiết về thiết kế tổng thể công trình chỉnh trị luồng tàu; chỉnh trị ghềnh cạn, ghềnh chảy xiết, nguy hiểm; chỉnh trị luồng tàu vùng cửa sông chịu ảnh hưởng thủy triều, luồng qua các đoạn sông diễn biến phức tạp, luồng đường thủy nội địa.