Lãnh đạo "tội đồ môi trường" Formosa là ai?

Jason Lin, Chủ tịch của Formosa Plastics Group. Ảnh: Reuters

Thành lập năm 1954, Formosa Plastics Group là một tập đoàn kinh doanh đa dạng về nhiều lĩnh vực như công nghệ sinh học, chế biến hóa dầu và sản xuất linh kiện điện tử. Hai anh em sáng lập ra tập đoàn này là Wang Yung Ching và Wang Yung Tsai. Họ được mệnh danh là những nhà kinh doanh đại tài trong khi chỉ có trình độ tiểu học.

Lối sống thanh đạm, khiêm tốn và cần cù khiến hai anh em nhà họ Wang trở thành một trong những nhân vật truyền cảm hứng nhất tại Đài Loan.

Trước khi mất năm 2008, Wang Yung Ching được Forbes xếp hạng là người giàu thứ 178 thế giới với tài sản ròng 5,5 tỷ USD. Là người giàu nhất Đài Loan, ông lãnh đạo Tập đoàn Formosa trong thời gian dài, tới 2006. Khi rời nhiệm, ông ở tuổi 89. 

Khởi nghiệp năm 16 tuổi với 200 USD vốn ban đầu do người cha nghèo huy động, ông mở một tiệm bán gạo. Trước đó, ông học việc ở một cửa hàng bán gạo.

Doanh thu từ tiệm gạo là nền tảng đầu tiên cho đế chế của gia đình họ Wang sau này, với việc thành lập Formosa năm 1954. 

Dù chưa có kiến thức về ngành sản xuất nhựa, và bất chấp việc một ông lớn trong ngành từ chối cơ hội do Chính phủ mở ra với khoản hỗ trợ từ Mỹ, Wang Yung Ching đã nắm bắt cơ hội, chi 500.000 USD tiền túi để bắt đầu đế chế của mình. Thành công của ông được ghi nhận là kết quả của sự nỗ lực không ngừng nghỉ, của việc tìm kiếm kiến thức và nghiên cứu cộng với sự linh hoạt trong vận dụng thực tiễn. Ông được ca tụng như một vị thần về quản lý của Đài Loan. 

Wang Yung Ching trải qua 3 đời vợ với 10 người con. Trong đó, Cher Wang, một trong những người con của Yung Ching, là người thành công nhất khi sáng lập ra hãng High Tech Computers (HTC) và VIA Technologies. Năm 2011, tạp chí Forbes ước tính tài sản ròng của bà là 8,8 tỷ USD và là người giàu nhất Đài Loan.

Wang Yung Tsai có 8 người con với 2 đời vợ. Ông trở thành lãnh đạo của tập đoàn khi anh trai nghỉ hưu vào năm 2002.

4 năm sau, Yung Tsai cũng rời khỏi Formosa và giao quyền điều hành cho 7 người, gồm con trai William Wang và Wilfred Wang, con gái của anh trai Susan Wang và Sandy Wang. Năm 2014, ông xếp thứ 12 trong số những người giàu nhất Đài Loan do Forbes bình chọn.

Yung Ching qua đời vào ngày 15/5/2008 tại nhà riêng ở thành phố Short Hills, bang New Jersey, Mỹ, hưởng thọ 91 tuổi. Trong khi đó, em trai ông qua đời vào ngày 27/11/2014, hưởng thọ 93 tuổi.

Hiện tại, quyền điều hành Formosa Plastics Group vẫn nằm trong tay nhà họ Wang. Tuy nhiên, chủ tịch tập đoàn là Jason Lin.

Ông lớn và tội đồ môi trường

Năm 1953, sau khi Ủy ban An ninh Kinh tế Đài Loan ra kế hoạch ưu tiên phát triển một số ngành công nghiệp trọng yếu, Yung Ching quyết định dấn thân vào một ngành duy nhất chưa ai dám đầu tư: sản xuất nhựa tổng hợp PVC.

Ngày 26/7/1954, Formosa Plastics Group được thành lập với tên gọi Formosa Plastic Company, chuyên sản xuất nhựa PVC với công suất 4 tấn một ngày bằng số vốn 5 triệu đô la Đài Loan. Sau đó, chính phủ hỗ trợ công ty thông qua một gói vay viện trợ ưu đãi từ Mỹ. Nhà máy PVC hoàn thành, tại thành phố Cao Hùng, và chạy thử nghiệm lần đầu vào tháng 4/1957.

Từ một công ty chuyên sản xuất và kinh doanh nhựa, Formosa Plastics Group phát triển thành mạng lưới với hàng trăm công ty con. 4 đơn vị lớn nhất bao gồm Formosa Plastics Corp, Na Ya Plastics, Formosa Petrochemical, Formosa Chemicals & Fibre.

Theo xếp hạng của Forbes, cả 4 công ty lớn nhất của tập đoàn đều nằm trong top 1.000 công ty đại chúng lớn nhất thế giới năm 2015 với tổng doanh thu hơn 60 tỷ USD và vốn hóa thị trường gần 70 tỷ USD.

Ngoài nhựa và các sản phẩm hóa dầu, tập đoàn còn đầu tư vào các lĩnh vực khác như thép, dệt may, mỹ phẩm, sinh học và điện tử. Phạm vi hoạt động cũng vươn xa ra nước ngoài.

Năm 1978, Formosa xâm nhập thị trường Mỹ và lập nhà máy sản xuất cách trụ sở chính nửa vòng trái đất. Từ công ty con ban đầu trên đất Mỹ, Formosa đã có 4 công ty nhỏ hơn chuyên về hóa chất và hóa dầu ở các bang Delaware, Illinois, Louisiana và Texas.

Tại Mỹ, Formosa sở hữu hơn 200 giếng dầu và khu đất giàu khí đốt tự nhiên, các đường ống, cơ sở sản xuất và nhà máy hóa dầu. Tại Trung Quốc, họ có một nhà máy điện ở thành phố Chương Châu, tỉnh Phúc Kiến và hơn 40 nhà máy khác trên cả nước.

Những năm đầu 2010, tập đoàn trở thành nhà đầu tư chính của Tổng công ty Thép Formosa Hà Tĩnh, một nhà sản xuất sắt và thép lớn ở Việt Nam.

Tuy góp phần đáng kể vào sự phát triển kinh tế các vùng nhưng Formosa những vụ tàn phá môi trường của Formosa rất nghiêm trọng. Năm 2009, Ethecon, một tổ chức vì môi trường của Đức, trao tặng danh hiệu "Hành tinh Đen" cho tập đoàn này.

"Formosa Plastic Group hành động chỉ nhằm lợi ích riêng. Điều này không chỉ đe doạ đến hòa bình và nhân quyền mà còn ảnh hưởng đến hệ sinh thái và loài người nói chung", Ethecon nhận định.