Quy định mới về cách thức, nội dung kiểm tra tàu thuyền tại cảng thủy

Bộ Xây dựng vừa ban hành Thông tư số 20/2026/TT-BXD quy định về quản lý nhà nước chuyên ngành tại cảng thủy nội địa, bến thủy nội địa, khu neo đậu và quản lý hoạt động hoa tiêu đường thủy nội địa; có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026.
So với trước, quy định mới nổi bật tại thông tư là miễn thực hiện thủ tục vào, rời cảng thủy đối với phương tiện thủy có chứng nhận đăng ký, đăng kiểm cấp tàu sông I, II, III (VR- SI, VR-SII, VR-SIII). Thay vào đó, các loại phương tiện trên (và phương tiện thuộc diện phải làm thủ tục vào, rời cảng thủy) trên trước khi vào, rời cảng phải thông báo đến chủ cảng bằng tin nhắn, điện thoại hoặc hình thức khác; còn chủ cảng thông báo lên hệ thống tiếp nhận thông tin vào, rời cảng của Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam.
Và để giám sát việc tuân thủ và xử lý các trường hợp phương tiện thủy vi phạm, thông tư cũng quy định Cảng vụ đường thủy và cơ quan quản lý nhà nước (bao gồm Cảng vụ hàng hải, Cảng vụ đường thủy nội địa trực thuộc Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam hoặc Cảng vụ đường thủy nội địa trực thuộc Sở Xây dựng hoặc cơ quan được UBND cấp tỉnh giao nhiệm vụ) có thẩm quyền thực hiện kiểm tra tàu thuyền tại cảng thủy, với 03 hình thức kiểm tra: Thường xuyên, đột xuất và theo kế hoạch.
Theo đó, kiểm tra thường xuyên là hình thức kiểm tra được thực hiện trên cơ sở quản lý rủi ro và nguồn lực thực hiện kiểm tra của Cảng vụ. Các tiêu chí đánh giá quản lý rủi ro gồm: công dụng, tuổi tàu thuyền, lịch sử kiểm tra an toàn và bảo vệ môi trường của tàu thuyền, lịch sử vi phạm hành chính của tàu thuyền.
Kiểm tra đột xuất trong trường hợp: Có thông tin, báo cáo, phản ánh về dấu hiệu vi phạm pháp luật; có nguy cơ mất an toàn giao thông, an ninh hoặc gây ô nhiễm môi trường; tàu thuyền có lịch sử vi phạm hoặc không chấp hành quy định của pháp luật; theo yêu cầu phục vụ công tác quản lý nhà nước hoặc theo chỉ đạo của cơ quan có thẩm quyền. Đối với kiểm tra theo kế hoạch, thực hiện theo quy định pháp luật về hoạt động kiểm tra chuyên ngành.
Việc kiểm tra phải lập thành biên bản và nội dung kiểm tra tập trung các nội dung: điều kiện an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường của tàu thuyền; giấy chứng nhận, chứng chỉ chuyên môn của thuyền viên; việc chấp hành quy định về an toàn, an ninh tại cảng (đối với cảng có tiếp nhận phương tiện thủy nước ngoài); việc xếp dỡ hàng hóa, bố trí hành khách; thực hiện các quy định về phòng, chống cháy, nổ, phòng ngừa ô nhiễm môi trường; hoạt động khai thác của cảng…
Liên quan đến miễn thủ tục cho phương tiện thủy vào, rời cảng thủy, Thông tư số 20/2026/TT-BXD cũng quy định miễn thủ tục vào, rời cảng thủy cho các trường hợp tàu thuyền khác (bao gồm: phương tiện thủy nội địa, tàu biển, thủy phi cơ, phương tiện thủy nước ngoài), gồm: 
(i) Tàu thuyền thực hiện nhiệm vụ chữa cháy; tìm kiếm, cứu nạn, cứu hộ; hộ đê; tránh trú bão, lũ; tàu thuyền của cơ quan nhà nước, đơn vị lực lượng vũ trang đang làm nhiệm vụ; tàu thuyền, đoàn tàu  có Công an hộ tống hoặc dẫn đường; 
(ii) Tàu thuyền chuyên dùng của đơn vị quản lý chuyên ngành đường thủy nội địa; tàu đưa, đón hoa tiêu, tàu cá; tàu thuyền (tender) chuyển tải hành khách, hàng hóa từ phương tiện, tàu biển, phương tiện thủy nước ngoài (tàu mẹ) vào cảng và ngược lại (trường hợp này tàu mẹ phải làm thủ tục vào, rời cảng). 
(iii) Tàu thuyền chở người, vật tư, thiết bị đến và rời khu vực nuôi, trồng thủy sản, hải sản, xây dựng thi công công trình trên sông, hồ, đầm, phá, vụng, vịnh và trên biển; tàu vào, rời cảng để cấp cứu người bệnh, thực hiện tình huống khẩn cấp; phương tiện thô sơ không kinh doanh vận tải; tàu thuyền vận tải hàng hóa (trừ hàng hóa nguy hiểm) có trọng tải toàn phần dưới 10 tấn; tàu thuyền vào, rời cảng để tiếp nhận nhiên liệu, lương thực, thực phẩm.
Tuy nhiên, theo quy định tại thông tư trên, các trường hợp phương tiện thủy trên được miễn chịu sự kiểm tra của Cảng vụ khi vào, rời cảng thủy.