Đầu máy, toa tàu đường sắt chở khách dự kiến được sử dụng đến 60 năm

Rút ngắn thời gian đăng kiểm toa xe đường sắt đô thị

Cục Đường sắt Việt Nam, Cục Đăng kiểm Việt Nam và các cơ quan chức năng của Bộ Xây dựng đang khẩn trương hoàn thiện dự thảo Thông tư quy định về quản lý, khai thác vận tải đường sắt. Thông tư sau khi được ban hành sẽ thay thế 12 thông tư của Bộ GTVT (trước đây) quy định về lĩnh vực trên.

Theo Ban soạn thảo, so với quy định hiện hành, dự thảo thông tư có 5 nhóm nội dung có sự thay đổi đáng kể, gồm: đăng kiểm, đăng ký, niên hạn sử dụng phương tiện đường sắt; nhân viên đường sắt và giải quyết tai nạn giao thông đường sắt.

Đối với đăng kiểm phương tiện đường sắt, cùng với bổ sung thuật ngữ đăng kiểm phương tiện giao thông đường sắt theo quy định tại Điều 47 Luật Đường sắt 2025, dự thảo cập nhật lại phạm vi điều chỉnh của dự thảo Thông tư để phù hợp với quy định của Luật Đường sắt 2025 về việc phân loại hệ thống đường sắt Việt Nam, gồm đường sắt quốc gia, đường sắt địa phương, đường sắt chuyên dùng. Ngoài ra, nêu rõ các quy định trong Thông tư hiện chỉ phù hợp đối với linh kiện, phương tiện giao thông đường sắt có vận tốc thiết kế không lớn hơn 120 km/h. Đối với phương tiện giao thông đường sắt có vận tốc thiết kế lớn hơn 120 km/h, Cục Đăng kiểm Việt Nam sẽ tiếp tục nghiên cứu trong quá trình dự án triển khai, được tiếp cận với tài liệu, tiêu chuẩn của dự án để đề xuất quy định nội dung phù hợp.

Thủ tục hành chính trong đăng kiểm phương tiện cũng có sự thay đổi theo hướng tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp, với dự kiến cắt giảm thời gian tiếp nhận, kiểm tra thành phần, nội dung hồ sơ đăng ký kiểm tra. Theo đó, đối với toa xe đường sắt đô thị sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu từ 40 ngày xuống còn 25 ngày; cắt giảm các quy định về kiểm tra, chứng nhận đối với thiết bị tín hiệu đuôi tàu và bộ trục bánh xe; tách bạch và làm rõ nhiệm vụ của Cục Đăng kiểm Việt Nam và cơ quan kiểm tra (kiểm định kỹ thuật) theo đề án sắp xếp, tổ chức lại Cục Đăng kiểm Việt Nam.

Về đăng ký phương tiện giao thông đường sắt, các từ ngữ chuyên ngành được sửa đổi, bổ sung phù hợp với khoản 20 Điều 3 Luật Đường sắt: "là ôtô ray, goòng máy, cần trục, máy chèn đường, máy kiểm tra đường, phương tiện khác không phải đầu máy hoặc toa xe, dùng để vận chuyển người, vật tư, thiết bị phục vụ cứu viện, cứu nạn, phòng chống khắc phục hậu quả thiên tai; kiểm tra, thi công, bảo trì, sửa chữa công trình đường sắt". Số hiệu đăng ký của phương tiện cũng được sửa đổi, bổ sung với quy định phương tiện có tên viết tắt hoặc tên giao dịch quốc tế để phù hợp với giấy đăng ký của doanh nghiệp.

Quy định thủ tục hành chính khi đăng ký phương tiện được giảm bớt thành phần hồ sơ đối với đăng ký lần đầu, cấp lại đăng ký; cắt giảm thủ tục hành chính thu hồi, xóa Giấy chứng nhận đăng ký phương tiện. Cùng đó, phân cấp đăng ký phương tiện theo hướng Cục Đường sắt Việt Nam cấp, cấp lại, thông báo hết hiệu lực Giấy chứng nhận đăng ký phương tiện trên đường sắt quốc gia. Cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh cấp, cấp lại, thông báo hết hiệu lực giấy chứng nhận đăng ký phương tiện giao thông đường sắt trên đường sắt địa phương, đường sắt chuyên dùng.

Kéo dài thời hạn sử dụng đầu máy, toa xe đường sắt

Đáng chú ý, dự thảo thông tư sửa đổi, bổ sung quy định niên hạn sử dụng đường sắt như sau: niên hạn sử dụng đầu máy, toa xe chở khách hiện quy định tối đa 40 năm lên không quá 60 năm; toa xe chở hàng hiện từ tối đa từ 45 năm lên không quá 65 năm.

Theo Ban soạn thảo, đề xuất này căn cứ theo báo cáo ngày 01/8/2025 của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam về tình hình thực tế khai thác, sử dụng phương tiện của Tổng công ty và quy định tại Điều 19 Nghị định 65/2018/NĐ-CP ngày 12/5/2018 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đường sắt (được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 01/2022/NĐ-CP và Nghị định 91/2023/NĐ-CP), trong đó cho phép các phương tiện hết niên hạn sử dụng được phép hoạt động đến hết ngày 31/12/2030. Trên thực tế, đến 31/12/2030, nhiều loại phương tiện của doanh nghiệp sẽ có thời gian khai thác trên 60 năm: Đầu máy D9E do Mỹ chế tạo từ năm 1963 sử dụng động cơ CAT D398A, toa xe P chế tạo từ những năm 1963… Đến thời điểm hiện tại, các phương tiện này đã sử dụng được 62 năm và tính đến hết năm 2030 là 67 năm song vẫn hoạt động an toàn.

Theo Tổng công ty Đường sắt Việt Nam trước đây và sau khi Nghị định 91/2023/NĐ-CP có hiệu lực, các sự cố kỹ thuật phát sinh trong quá trình khai thác vận dụng chủ yếu xảy ra đối với các chi tiết hao mòn tự nhiên và có thể thay thế trong quá trình bảo dưỡng, sửa chữa như: lò xo, guốc hãm, xéc măng, gioăng hệ thống hãm...  Mặt khác, đặc thù của sửa chữa, thay thế phương tiện đường sắt là các quy trình sửa chữa đều có đăng kiểm viên đường sắt giám sát chặt chẽ nên tính chất an toàn kỹ thuật được bảo đảm. Không có sự cố kỹ thuật đầu máy toa xe phát sinh về nứt, gẫy do ảnh hưởng của thời gian về độ bền và độ bền mỏi của một số kết cấu của phương tiện đầu máy toa xe (giá chuyển hướng của bộ phận chạy, bệ xe, thùng xe).

Trong nội dung này, mục phương tiện đường sắt không áp dụng niên hạn, dự thảo thông tư bổ sung quy định mới: "Toa xe thành cao mở đáy chở đá (Hmđ)". Lý do, theo đề nghị của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, loại toa xe này chỉ chở đá để phục vụ sửa chữa nội ngành, vận dụng tốc độ thấp, quãng đường ngắn từ mỏ đá đến điểm thi công, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp dùng các toa xe này vận chuyển đã phục vụ sửa chữa công trình đường sắt nội bộ của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam.