Sớm xử lý dứt điểm các vướng mắc trong đầu tư xây dựng đường cao tốc

Đưa vào khai thác thêm 1.000km cao tốc trong 5 năm

Báo cáo tại hội nghị, ông Lê Quyết Tiến, Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết, để đạt được mục tiêu 3.000km đường cao tốc vào năm 2025, chỉ trong 5 năm (2021 - 2025), ngành GTVT đã nỗ lực triển khai các thủ tục từ chuẩn bị đầu tư đến tổ chức thi công hoàn thành, đưa vào khai thác thêm khoảng 1.000km đường cao tốc.

Với sự chỉ đạo, điều hành quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, giao nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành, địa phương kèm theo các mốc thời gian hoàn thành từng công việc, sự phối hợp đồng bộ, trách nhiệm của các bộ, ngành và địa phương, cách thức tổ chức triển khai các dự án có nhiều đổi mới, huy động được sự tham gia của cả hệ thống chính trị cùng các cơ chế đặc thù được Quốc hội cho phép, việc tổ chức triển khai các dự án đạt nhiều kết quả tích cực.

Chỉ trong khoảng 6 tháng kể từ khi cấp có thẩm quyền phê duyệt chủ trương đầu tư, Bộ Xây dựng, các địa phương đã phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi của 30 dự án/dự án thành phần (DATP) với tổng mức đầu tư 301.452 tỷ đồng, tổng chiều dài khoảng 1.324km. Công tác khảo sát, lập, thẩm tra, thẩm định, phê duyệt thiết kế kỹ thuật và dự toán các gói thầu của dự án được triển khai song song, đồng thời.

Do đó, chỉ trong khoảng gần 1 năm sau khi Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư, các chủ đầu tư đã hoàn thành công tác lựa chọn nhà thầu, khởi công đồng loạt 12 dự án thành phần trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2021 - 2025 vào ngày 01/01/2023; dự án cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, Vành đai 3 TP.HCM cũng đồng loạt khởi công vào ngày 18/6/2023.

Đồng thời, công tác giải phóng mặt bằng được triển khai song song với công tác lập dự án và thiết kế kỹ thuật. Đến thời điểm khởi công, các địa phương đã bàn giao trên 70% diện tích mặt bằng, đáp ứng điều kiện triển khai thi công.

Sau khi khởi công, các chủ đầu tư và nhà thầu đã khẩn trương huy động nhân lực, thiết bị, tổ chức thi công cuốn chiếu, có công địa đến đâu thi công đến đó, ưu tiên các hạng mục trọng điểm và xử lý các vị trí nền đất yếu.

Với sự chỉ đạo quyết liệt của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Xây dựng trên tinh thần "chỉ bàn làm, không bàn lùi", "vượt nắng, thắng mưa", thi công "3 ca 4 kíp", làm việc cả ngày nghỉ, xuyên lễ, xuyên Tết, sự nỗ lực vượt bậc của các chủ đầu tư, nhà thầu tư vấn, nhà thầu thi công, đến 19/12/2025, toàn bộ các dự án có kế hoạch hoàn thành năm 2025 đã đưa vào khai thác/thông tuyến chính, nâng tổng số chiều dài đường bộ cao tốc lên 3.345km, khoảng 458km nút giao và đường dẫn.

Đến 19/5/2026, toàn bộ các dự án thành phần thuộc tuyến cao tốc Bắc - Nam và cao tốc Biên Hoà - Vũng Tàu đã hoàn thành đưa vào khai thác, Biên Hoà - Vũng Tàu. Các dự án/DATP hoàn thành đều được Hội đồng Kiểm tra nhà nước về công tác nghiệm thu công trình xây dựng tiến hành kiểm tra, đánh giá về chất lượng và thống nhất để chủ đầu tư đưa công trình vào khai thác theo quy định.

Kinh nghiệm từ thực tiễn triển khai các dự án cao tốc từ nhà thầu lớn

Về phía doanh nghiệp, ông Phạm Thái Dương, Tổng Giám đốc Tổng công ty CP Vinaconex cho biết, trong giai đoạn vừa qua, Vinaconex đã tham gia triển khai nhiều dự án cao tốc của Bộ Xây dựng và các địa phương với tổng chiều dài 202,7 km, giá trị hợp đồng khoảng 17.654 tỷ đồng

Điển hình là dự án cao tốc Bắc - Nam giai đoạn 1 (Vinaconex tham gia 5 dự án với tổng chiều dài 92 km, giá trị khoảng 7.762) gồm: Vĩnh Hảo - Phan Thiết, Phan Thiết - Dầu Giây, Mai Sơn - QL45, QL45 - Nghi Sơn, Nghi Sơn - Diễn Châu; Cao tốc Bắc - Nam giai đoạn 2 (Vinaconex tham gia 4 dự án với tổng chiều dài 56 km, giá trị khoảng 5.978 tỷ đồng), gồm: Bãi Vọt - Hàm Nghi, Vũng Áng - Bùng, Vân Phong - Nha Trang, Biên Hòa - Vũng Tàu; tại các dự án cao tốc do địa phương làm chủ đầu tư (Vinaconex tham gia 4 dự án với tổng chiều dài 54 km, giá trị khoảng 3.913 tỷ đồng), gồm: Hà Giang - Tuyên Quang, Vành đai 3 TP Hồ Chí Minh, Vành đai 4 TP Hà Nội, Hòa Bình - Mộc Châu.

Chia sẻ về những bài học kinh nghiệm trong việc tổ chức thi công các dự án cao tốc, ông Phạm Thái Dương cho biết, ngay từ khi bắt đầu triển khai các dự án cao tốc các nhà thầu thi công đã gặp không ít những khó khăn khi chịu ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 và chính sách khoanh vùng cách ly để phòng chống dịch trong thời gian kéo dài đã làm đứt gãy chuỗi cung ứng và ảnh hưởng rất lớn đến công tác huy động nhân sự, thiết bị vật tư cũng như công tác triển khai thi công tại các dự án.

Tiếp đến là những khó khăn trong công tác GPMB khi hầu hết các dự án mặc dù đã được địa phương và chủ đầu tư quyết liệt trong công tác GPMB, tuy nhiên thực tế khi bắt đầu triển khai thi công đều được bàn giao mặt bằng xôi đỗ, thời gian chờ có mặt bằng kéo dài trong suốt quá trình thi công ảnh hưởng đến việc triển khai liên tục và đồng loạt các hạng mục công việc.

“Đặc biệt là những khó khăn về nguồn vật liệu đắp. Nguồn vật liệu đầu tiên được đưa vào tổ chức thi công các tuyến đường cao tốc là đất đắp, tuy nhiên ở hầu hết các dự án thì thủ tục để đưa nguồn vật liệu đắp ra công trường để thi công vẫn cần rất nhiều thời gian mặc dù hiện nay Chính phủ và Quốc hội đã có những giải pháp, cơ chế đặc thù cho việc khai thác mỏ vật liệu đắp”, ông Dương chia sẻ.

Từ thực tiễn triển khai thi công hàng loạt các dự án cao tốc, Tổng công ty Vinaconex rút ra một số bài học trong việc tổ chức triển khai thi công. Đầu tiên là phải có giải pháp để chủ động nguồn vật liệu. Đối với các nguồn vật liệu tại các địa phương: đất, cát, đá,… nhà thầu bố trí lực lượng nhân sự có năng lực để làm việc với các cơ quan thẩm quyền của địa phương, sớm hoàn thành các thủ tục cấp phép khai thác mỏ theo cơ chế đặc thù. Đây là yếu tố cốt lõi để giúp đẩy nhanh tiến độ thi công. Với các loại vật liệu khác thì sử dụng tiền tạm ứng của chủ đầu tư để đặt hàng sản xuất và tập kết (cấp phối đá dăm, đá trạm trộn bê tông xi măng, đá bê tông nhựa,…).

Tiếp đến là tổ chức thi công khoa học, chuyên nghiệp và linh hoạt, xây dựng kế hoạch điều hành tổng thể, phân chia mũi thi công hợp lý nhằm hạn chế tối đa chồng chéo, nâng cao hiệu quả sử dụng nhân lực, thiết bị.

Bên cạnh đó là xây dựng tiến độ thi công phù hợp với thời tiết của vùng miền để có thể thi công được một số hạng mục công việc trong mùa mưa. Kiểm soát chặt chẽ tiến độ, khi có các yếu tố ảnh hưởng đến tiến độ thi công thì phải có giải pháp để khắc phục và bù đắp ngay phần tiến độ công việc bị ảnh hưởng. Ngoài ra, đầu tư mua mới các thiết bị đặc biệt là các thiết bị đặc chủng có công suất lớn để chủ động nguồn thiết bị thi công.

Tại hội nghị, Tổng giám đốc Vinaconex cũng chia sẻ về những khó khăn, vướng mắc khác của nhà thầu gặp phải trong quá trình triển khai thi công các dự án như: Giá vật liệu biến động mạnh khi các dự án đồng loạt triển khai; công bố giá vật liệu của các địa phương chưa phản ánh sát với giá thực tế; chỉ số giá xây dựng chưa phản ánh kịp thời biến động của thị trường; một số định mức, đơn giá chưa phù hợp thực tiễn thi công cao tốc quy mô lớn,…

Bày tỏ mong muốn được tham gia nhiều hơn nữa tại các dự án hạ tầng giao thông nhằm đóng góp vào công cuộc xây dựng, phát triển đất nước trong Kỷ nguyên mới, lãnh đạo Vinaconex kiến nghị với Chính phủ, Bộ Xây dựng và các bộ, ngành, địa phương liên quan một số giải pháp để giải quyết các khó khăn cho các nhà thầu tham gia thi công các dự án cao tốc.

Cụ thể, đối với công tác GPMB phải được chủ đầu tư và địa phương tiến hành sớm, quyết liệt và cơ bản hoàn thành trước khi triển khai thi công, tạo điều kiện để các nhà thầu có thể nhận được mặt bằng và triển khai thi công đồng bộ các hạng mục công việc. Điều này sẽ là cơ sở rất lớn để các nhà thầu rút  ngắn tiến độ thi công.

Đồng thời, tiếp tục thực hiện cơ chế đặc thù trong việc cấp mỏ vật liệu cho cao tốc; tiếp tục rà soát để cắt giảm các thủ tục và thời gian cấp phép để nhanh chóng đưa được vật liệu đất vào thi công sớm nhất trên tinh thần tài nguyên khoáng sản quốc gia được đưa vào sử dụng cho dự án quốc gia một cách nhanh nhất, có hiệu quả nhất.

Ngoài ra, các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương cần rà soát bổ sung các cơ sở pháp lý còn thiếu để tính toán giá vật liệu tại mỏ theo cơ chế đặc thù để có cơ sở tính toán đúng, đủ chi phí giá của các nhà thầu đã thực hiện; rà soát bổ sung, cập nhập định mức đơn giá kịp thời, cập nhập giá vật liệu theo tháng hoặc theo biến động thực tế; bổ sung giá vật liệu đặc thù phục vụ các dự án trọng điểm; tăng cường cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng: Có chính sách tín dụng phù hợp cho nhà thầu thi công các dự án hạ tầng trọng điểm; đẩy nhanh công tác nghiệm thu thanh toán khối lượng hoàn thành.

Xử lý dứt điểm các vướng mắc, bãi bỏ quy định không còn phù hợp

Ghi nhận và đánh giá cao những ý kiến thẳng thắn, mang tính xây dựng của các đơn vị, doanh nghiệp, hiệp hội, Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh: những con đường, cây cầu, công trình cao tốc quy mô như hiện nay là kết quả của hàng chục năm nghiên cứu, làm chủ công nghệ thiết kế, thi công của ban quản lý dự án, tư vấn và các nhà thầu.

Nhìn nhận khối lượng công việc giai đoạn 2026 - 2030 là rất lớn, bên cạnh mục tiêu cả nước có 5.000km đường bộ cao tốc vào năm 2030 còn là các dự án đường sắt, sân bay, bến cảng, Bộ trưởng Trần Hồng Minh yêu cầu các chủ đầu tư, tư vấn, nhà thầu phải thực hiện nhiệm vụ được giao theo nguyên tắc: nhanh - đúng - trúng - chuẩn - hiệu quả - an toàn.

Chỉ rõ nhiệm vụ trọng tâm đối với từng đơn vị trực thuộc, Bộ trưởng Trần Hồng Minh yêu cầu Vụ Khoa học công nghệ, Môi trường và Vật liệu xây dựng rà soát các quy chuẩn, tiêu chuẩn, bãi bỏ các tiêu chuẩn cũ không còn phù hợp; cập nhật, bổ sung các công nghệ mới để tham mưu Bộ ban hành các quy chuẩn, tiêu chuẩn cho phù hợp với thực tiễn, đặc điểm từng vùng miền.

“Phải chỉ rõ những định mức, tiêu chuẩn gì đang vướng mắc, giải quyết dứt điểm trong thời gian tới. Tiêu chuẩn, định mức chuẩn mới bảo đảm chất lượng đầu tư dự án. Trong tháng 6, tư vấn, các ban quản lý dự án phải hoàn thành việc rà soát, báo cáo”, Bộ trưởng chỉ đạo.

Vụ Kế hoạch - Tài chính có trách nhiệm cập nhật điều chỉnh quy hoạch mạng lưới đường bộ thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 để ban hành thực hiện; Đề nghị các chủ đầu tư, tư vấn nghiên cứu các phương án phân kỳ đầu tư các dự án cao tốc phù hợp thực tế. “Ngay từ bước chủ trương đầu tư cần ưu tiên định hình các giải pháp sử dụng công trình (cầu cạn, hầm…) cho các khu vực nền đất yếu, đào sâu, đắp cao. Đối với từng dự án cụ thể cần so sánh các giải pháp đảm bảo tính kinh tế - kỹ thuật và hiệu quả đầu tư cho cả vòng đời dự án làm cơ sở xác định sơ bộ tổng mức đầu tư”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Đối với Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng, Bộ trưởng Trần Hồng Minh yêu cầu tiếp tục rà soát, tham mưu công tác hoàn thiện thể chế chính sách về hoạt động xây dựng, quản lý chi phí theo hướng tăng cường phân cấp phân quyền cho các chủ thể thực hiện dự án, gắn với kiểm tra giám sát; Rà soát, tham mưu Bộ ban hành hệ thống định mức, đơn giá, suất đầu tư … để đủ cơ sở triển khai thực hiện.

Cục Đường bộ Việt Nam có trách nhiệm phối hợp với các chủ đầu tư để tiếp nhận, tổ chức quản lý, khai thác sau khi hoàn thành; Tăng cường kiểm tra, kịp thời yêu cầu các chủ đầu tư xử lý các tồn tại, khiếm khuyết trong thời gian bảo hành công trình.

Đáp ứng tiến độ, chất lượng dự án, Bộ trưởng Trần Hồng Minh yêu cầu các chủ đầu tư kiện toàn tổ chức bộ máy đảm bảo hoạt động hiệu quả; Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý dự án; Chủ động phối hợp các cấp chính quyền địa phương tháo gỡ mặt bằng, vật liệu xây dựng.

Các đơn vị tư vấn thiết kế nâng cao trách nhiệm trong công tác khảo sát địa hình, địa chất, thủy văn, nguồn vật liệu xây dựng, bãi đổ thải vật liệu thừa bảo đảm số liệu đầu vào chính xác, đầy đủ, hạn chế tối đa điều chỉnh thiết kế trong quá trình thi công.

Hồ sơ thiết kế phải đồng bộ, tối ưu giải pháp kỹ thuật, bảo đảm an toàn công trình lâu dài, phù hợp điều kiện thực tế từng vùng miền, trong đó phải lưu ý một số yếu tố tự nhiên ảnh hưởng đến chất lượng công trình.

Với nhà thầu thi công, Bộ trưởng Bộ Xây dựng yêu cầu phải tuân thủ nghiêm thiết kế được phê duyệt, quy trình kỹ thuật và tiêu chuẩn thi công hiện hành; Huy động đầy đủ nhân lực, thiết bị, tổ chức thi công theo tiến độ hợp đồng.