Khan hiếm vật liệu, nhiên liệu tăng giá: Áp nặng đè nặng nhà thầu giao thông

Áp lực chi phí, tiến độ gây khó nhiều dự án

Theo thống kê, từ 26/02 đến 10/03/2026, giá xăng dầu điều hành đã tăng từ 40% đến 60% so với kỳ cơ sở đối với hai mặt hàng chủ chốt là xăng RON 95-III và dầu diesel 0.05S. Riêng giá dầu DO – loại nhiên liệu chủ yếu phục vụ máy móc thi công – có thời điểm đã tăng từ khoảng 17.629 đồng/lít vào tháng 1/2026 lên trên 30.230 đồng/lít, chưa bao gồm chi phí vận chuyển tới công trường.

Đáng lo ngại hơn, khi giá xăng dầu tăng, cước vận chuyển tăng, kéo theo giá các vật liệu như đá, cát, thép, xi măng… cũng đều nhích lên. Ngay trong quý I/2026, giá các vật liệu xây dựng cơ bản đã tăng trên 10%. Với đặc thù các dự án hạ tầng giao thông, chi phí nhiên liệu chiếm từ 30-50% tổng chi phí máy thi công, biến động ở biên độ lớn như vậy đã tác động trực tiếp và nghiêm trọng tới toàn bộ cơ cấu chi phí.

Không chỉ chi phí tăng mạnh, các nhà thầu còn phải đối mặt với tình trạng khan hiếm nguồn cung nhiên liệu đang xảy ra đồng loạt tại nhiều công trường trên cả nước.

Tại miền Bắc, toàn dự án cao tốc cửa khẩu Hữu Nghị - Chi Lăng (Lạng Sơn) có nhu cầu dầu trung bình khoảng 90.000 lít/ngày, nhưng mỗi cửa hàng xăng dầu chỉ cho phép mua khoảng 500 lít - trong khi mỗi đơn vị thi công cần từ 5.000 đến 20.000 lít/ngày. Dù nhà thầu chấp nhận hỗ trợ thêm 20-30% cước vận chuyển so với biểu giá nhà nước, nguồn cung vẫn không đủ đáp ứng. Cước vận chuyển vật liệu từ mỏ về công trường cũng đã tăng từ 30-40% so với đầu tháng 02/2026.

Đối với dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh (Cao Bằng), dự án tiêu thụ trung bình 150.000 lít dầu DO/ngày, song nguồn cung trên địa bàn hai tỉnh Lạng Sơn và Cao Bằng không phải lúc nào cũng đáp ứng đủ. Nhiều cửa hàng từ chối bán theo hình thức thùng phi hoặc xe téc nhỏ phục vụ máy móc cố định tại công trường. Giá dầu DO có thời điểm tăng 72% so với hồi tháng 01/2026, chưa tính cước vận chuyển.

Ở miền Nam, tại công trường dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây, nhà thầu phải cử nhân sự thay nhau túc trực, tỏa ra nhiều cây xăng để thu gom từng lít dầu cho hàng loạt máy móc đang thi công.

Hậu quả chung tại các dự án là nhiều mũi thi công buộc phải dừng hoặc cầm chừng, không thể duy trì phương thức “3 ca, 4 kíp” theo chỉ đạo của Chính phủ. Mục tiêu hoàn thành đúng hẹn các dự án đứng trước rủi ro khi hầu hết hợp đồng thi công được ký theo đơn giá tại thời điểm lập dự án mà không có bất kỳ cơ chế nào để hấp thụ biến động bất thường này, khiến tổng mức đầu tư thực tế đối mặt nguy cơ vượt phê duyệt trên diện rộng.

Nhà nước chung tay, doanh nghiệp chủ động...

Ngày 09/3/2026, UBND tỉnh Cao Bằng ban hành Công điện khẩn số 06/CĐ-UBND yêu cầu các sở, ngành, địa phương, chủ đầu tư khẩn trương rà soát, cập nhật và công bố giá vật liệu xây dựng, nhiên liệu, nhân công theo diễn biến thị trường.

Triển khai Công điện, cùng ngày, DNDA Đồng Đăng - Trà Lĩnh đã có Văn bản số 302/2026/DDTL gửi UBND tỉnh Cao Bằng, đề nghị chỉ đạo các đơn vị cung ứng xăng dầu ưu tiên nguồn cung cho các nhà thầu thi công cao tốc; đồng thời chỉ đạo các sở, ngành, doanh nghiệp trên địa bàn cùng chia sẻ khó khăn, phối hợp bình ổn giá nhiên liệu, vật liệu đầu vào và nhân công, tránh đầu cơ, tăng giá bất hợp lý gây ảnh hưởng đến chi phí thực hiện dự án.

DNDA cũng kiến nghị UBND tỉnh báo cáo, đề xuất Chính phủ, Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam và các cơ quan liên quan sớm có giải pháp bình ổn giá nhiên liệu; đồng thời chỉ đạo cập nhật kịp thời biến động thị trường vào thông báo giá vật liệu và chỉ số giá xây dựng trên địa bàn tỉnh để làm cơ sở điều chỉnh giá hợp đồng theo quy định.

Song song với đó, DNDA đã chủ động làm việc với lãnh đạo UBND tỉnh, Sở Công thương, Ban QLDA và các doanh nghiệp xăng dầu trên địa bàn nhằm tìm giải pháp bảo đảm nguồn cung và bình ổn giá xăng dầu phục vụ dự án.

Cùng ngày, Bộ trưởng Bộ Xây Dựng Trần Hồng Minh đã có chuyến kiểm tra dự án mở rộng cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Trung Lương - Mỹ Thuận. Trước tình trạng khan hiếm nguồn cung vật liệu, Bộ trưởng khẳng định sẽ báo cáo Chính phủ để có giải pháp tháo gỡ. Ông cũng đề nghị các địa phương linh hoạt trong việc cấp phép khai thác mỏ cũng như nâng công suất khai thác nhằm đảm bảo nguồn vật liệu phục vụ thi công dự án.

“Nguồn cát khai thác phải được ưu tiên phục vụ cho dự án TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận, không được sử dụng vào mục đích kinh doanh bên ngoài, trường hợp phát hiện vi phạm cần xử lý nghiêm, thậm chí đình chỉ hoạt động", Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh.

Đối mặt với áp lực kép về chi phí và nguồn cung, các nhà thầu và doanh nghiệp dự án (DNDA) đã chủ động triển khai nhiều biện pháp ứng phó trong tầm tay, nỗ lực duy trì tiến độ trong khả năng có thể.

Về nguồn cung, nhiều đơn vị đã chủ động làm việc trực tiếp với Sở Công Thương và UBND các tỉnh để ưu tiên phân bổ nhiên liệu. Thậm chí, chủ động chấp nhận hỗ trợ thêm cước vận chuyển so với biểu giá nhà nước để có thể thu xếp được nguồn nhiên liệu.

Về mặt kỹ thuật, các nhà thầu tập trung tối ưu lịch vận hành máy móc để tránh chạy không tải, rút ngắn cung đường vận chuyển đất đá và vật liệu, ưu tiên bố trí thiết bị tiết kiệm nhiên liệu cho các hạng mục không đòi hỏi công suất tối đa; đồng thời duy trì tối đa sản lượng các hạng mục không phụ thuộc máy móc như gia công thép, lắp đặt cấu kiện đúc sẵn, công tác hoàn thiện.

Đáng ghi nhận hơn, các DNDA lẫn nhà thầu đang chủ động gánh phần chênh lệch chi phí phát sinh mà chưa có bất cứ cơ chế bù đắp cụ thể nào. Điều này tạo sức ép nặng nề lên dòng tiền và năng lực tài chính dài hạn. Nỗ lực tự thân của các doanh nghiệp là rõ ràng, nhưng nhà thầu sẽ khó có khả năng cầm cự lâu dài nếu thiếu sự can thiệp, hỗ trợ kịp thời từ phía Nhà nước.

Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Quang Huy - Tổng Giám đốc Tập đoàn Đèo Cả, đơn vị đang đầu tư và thi công nhiều dự án cao tốc trọng điểm - chia sẻ: “Để giải quyết tình trạng thiếu hụt nguồn cung nhiên liệu, chúng tôi đã chủ động tìm kiếm thêm các nhà cung cấp, tăng cường dự trữ nhiên liệu tại các công trường. Đồng thời, tái tổ chức kế hoạch thi công, ưu tiên tập trung nguồn nhiên liệu hiện có cho các mũi trọng điểm, tránh dàn trải”.

Ông Huy cho biết, hiện doanh nghiệp đang tích cực làm việc với các nhà thầu để xây dựng phương án bù tiến độ ngay khi nguồn cung được cải thiện.“Doanh nghiệp vẫn nỗ lực để đảm bảo nguồn cung, giá cả và đưa các giải pháp kỹ thuật ưu tiên tiết kiệm nguồn nhiên liệu. Mục tiêu trước mắt duy trì tiến độ như cam kết, song nếu tình trạng này kéo dài sẽ ảnh hưởng đến tiến độ dự án”.

Cần giải pháp căn cơ và đồng bộ

Trước những biến động mạnh của thị trường nhiên liệu, cơ quan quản lý nhà nước đã bước đầu có các biện pháp điều hành nhằm ổn định thị trường và bảo đảm nguồn cung.

Ngay tối 11/3/2026, Bộ Công Thương chính thức áp dụng cơ chế trích lập và chi sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu từ 22h00 cùng ngày. Theo đó, mức giá bán tối đa được xác định: dầu diesel 0.05S không cao hơn 26.470 đồng/lít; dầu hỏa không cao hơn 24.419 đồng/lít; dầu madút 180CST 3.5S không cao hơn 19.001 đồng/kg. Bộ Công Thương cũng cam kết phối hợp với các cơ quan chức năng kiểm tra, giám sát trách nhiệm đảm bảo nguồn cung xăng dầu của các thương nhân kinh doanh, đồng thời tiếp tục theo dõi sát diễn biến thị trường để có biện pháp điều hành phù hợp.

Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy sự vào cuộc kịp thời của cơ quan quản lý. Tuy nhiên, theo đánh giá cả các hiệp hội và doanh nghiệp dự án, các biện pháp điều hành ngắn hạn này vẫn chưa giải quyết được gốc rễ vấn đề: Hầu hết hợp đồng thi công hiện hành không có cơ chế điều chỉnh giá linh hoạt, trong khi khan hiếm nguồn cung cục bộ tại nhiều địa phương chưa được xử lý triệt để. Bởi vậy, các doanh nghiệp dự án và hiệp hội ngành nghề đã liên tiếp gửi văn bản kiến nghị lên Thủ tướng Chính phủ, tập trung đề xuất ba nhóm giải pháp chính.

Thứ nhất, về nguồn cung: đề nghị Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam ưu tiên bảo đảm nhiên liệu cho các công trình hạ tầng trọng điểm, tạo điều kiện để nhà thầu mua số lượng lớn không bị gián đoạn; chỉ đạo các địa phương kiểm soát chặt chẽ, xử lý nghiêm tình trạng đầu cơ, thổi giá.

Thứ hai, về cơ chế hợp đồng: cho phép tính bù trừ chênh lệch chi phí nhiên liệu trong dự toán xây dựng, giá gói thầu, giá hợp đồng làm cơ sở thanh toán giữa các bên; trong trường hợp biến động kéo dài do chiến sự, xem xét vận dụng quy định bất khả kháng để điều chỉnh hợp đồng.

Thứ ba, về dài hạn: xây dựng cơ chế cập nhật, công bố kịp thời chỉ số giá xây dựng, giá nhiên liệu và vật liệu xây dựng sát với diễn biến thực tế thị trường, tạo nền pháp lý để các bên điều chỉnh giá hợp đồng đúng quy định.

“Cho phép tính bù trừ chênh lệch về chi phí nhiên liệu trong dự toán xây dựng, giá gói thầu, giá hợp đồng xây dựng làm cơ sở thanh toán giữa bên giao thầu và bên nhận thầu. Thời gian áp dụng từ tháng 03/2026 cho đến khi giá xăng, dầu được bình ổn”, Hiệp hội các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC) - đại diện cho cộng đồng nhà thầu thi công trên cả nước kiến nghị.

Trong bối cảnh nhiều dự án giao thông trọng điểm đang bước vào giai đoạn thi công cao điểm, mỗi ngày công trường bị đình trệ sẽ tạo áp lực tiến độ càng lớn. Bên cạnh các giải pháp từ doanh nghiệp, hiệp hội cũng như giải pháp tạm thời vừa qua của Bộ Công Thương, cần có những giải pháp nhanh chóng, đồng bộ hơn nữa để đảm bảo tiến độ triển khai các dự án.