Cục Đăng kiểm Việt Nam bác bỏ kiến nghị thay đổi cách kiểm tra khí thải ô tô động cơ diesel

VATA kiến nghị đo "nhẹ chân ga" với xe cũ, bỏ yêu cầu chủ xe cam kết

Từ ngày 01/3/2026, theo hướng dẫn của Cuc Đăng kiểm Việt Nam, các trung tâm (cơ sở) đăng kiểm xe cơ giới trên toàn quốc bắt đầu áp dụng phương pháp mới để kiểm tra khí thải đối với xe ô tô tham gia giao thông. Trong đó, thực hiện phương pháp đo “đạp hết ga” trong thời gian từ 02-05 giây trong trạng thái xe không tải, gia tốc tự do đối với ô tô sử dụng động cơ diesel. Trường hợp xe có dấu hiệu có thể hỏng động cơ, trung tâm đăng kiểm yêu cầu chủ xe phải ký giấy cam kết tự chịu trách nhiệm hậu quả mới tiếp nhận kiểm tra, trường hợp nhận thấy dấu hiệu hư hỏng sẽ từ chối kiểm tra (dù chủ xe muốn cam kết).

Thực tế sau khi áp dụng phương pháp mới trên xảy ra một số trường hợp xe ô tô hư hỏng các chi tiết của động cơ. Do đó, khá nhiều ý kiến cho rằng phương pháp mới không phù hợp với thực tế xe lưu thông (như thực tế không vận hành ở chế độ đạp hết ga), “tra tấn” động cơ và nguy cơ cao xảy ra hư hại, hỏng đối với xe ô tô cũ, nhất là xe không có hoặc hệ thống hạn chế tốc độ không hoạt động bình thường.

Về phía Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam (VATA), ngày 19/3/2026 có văn bản kiến nghị Cục Đăng kiểm Việt Nam thay đổi phương pháp kiểm tra khí thải đối với động cơ xe diesel nhằm bảo vệ tài sản người dân và doanh nghiệp. Trong đó, đề xuất chỉ áp dụng phương pháp mới đối với xe thế hệ mới (có hệ thống tự động hạn chế tốc độ không tải); còn đối với xe thế hệ cũ (không có hệ thống hạn chế tốc độ) cần thay đổi phương pháp đo, chỉ yêu cầu đạp ga tối đa đến khoảng 1/2 hành trình ga (tương đương 2.000 - 3.000 vòng/phút), tương tự như đo khí thải xe máy xăng.

Cùng đó, VATA kiến nghị bãi bỏ ngay quy định bắt chủ xe ký "bản cam kết" tự chịu rủi ro. Bởi trách nhiệm kiểm tra, đánh giá tình trạng an toàn của xe trước khi đo thuộc về đăng kiểm viên; nếu xe không đủ điều kiện thì phải từ chối kiểm định và yêu cầu đi bảo dưỡng, tuyệt đối không được ép xe cũ chạy quá giới hạn để rồi hư hỏng.

Cục Đăng kiểm Việt Nam không đồng tình với đề xuất của VATA

Ngày 24/3/2026, Cục Đăng kiểm Việt Nam cho biết đã có văn bản phản hồi kiến nghị của VATA, trong đó không đồng tình với các kiến nghị trên.

Trong văn bản phản hồi, Cục Đăng kiểm Việt Nam cho biết, phương pháp kiểm tra khí thải động cơ diesel bằng chu trình gia tốc tự do đã được Việt Nam chuẩn hóa thành tiêu chuẩn từ năm 1991. Được áp dụng trong hoạt động kiểm định phương tiện giao thông cơ giới đường bộ gần 30 năm nay và là phương pháp chuẩn mực trên thế giới để đánh giá độ mờ khói của xe diesel lưu hành. Cục Đăng kiểm Việt Nam cũng nêu các cơ sở, lý do để không đồng tình với các kiến nghị, đề xuất của VATA. Cụ thể:

Đối với động cơ xe, Cục Đăng kiểm Việt Nam cho rằng, quan điểm về động cơ diesel thế hệ cũ không có hệ thống hạn chế tốc độ là chưa chính xác. Bởi đặc thù của mọi động cơ diesel là điều khiển tốc độ qua lượng nhiên liệu phun. Do đó, 100% động cơ diesel (kể cả sử dụng bơm cao áp cơ khí PE, VE sản xuất từ các thập niên trước) bắt buộc phải được nhà sản xuất trang bị Bộ điều tốc (Governor). Bộ điều tốc này có nhiệm vụ tự động cắt giảm nhiên liệu khi động cơ đạt đến tốc độ thiết kế tối đa để bảo vệ lốc máy. Vòng tua tối đa này hoàn toàn nằm trong giới hạn chịu đựng an toàn của vật liệu do nhà sản xuất thiết kế.

Do đó, về kiến nghị của VATA chỉ đạp ga khoảng 1/2 hành trình (tương đương 2.000 - 3.000 vòng/phút) đối với xe thế hệ cũ, Cục Đăng kiểm Việt Nam cho rằng không có cơ sở kỹ thuật để chấp thuận do kiến nghị chưa phù hợp với nguyên lý hoạt động của động cơ. Bởi có 3 lý do:

Thứ nhất, có sự khác biệt hoàn toàn về nguyên lý giữa động cơ diesel và động cơ xăng: Động cơ xăng kiểm soát vòng tua bằng bướm ga (lượng không khí), trong khi động cơ diesel kiểm soát vòng tua hoàn toàn bằng lượng nhiên liệu phun vào buồng đốt. Việc áp dụng phương pháp đo của động cơ xăng (đạp giữ ga ổn định ở 2.000-3.000 vòng/phút) sang động cơ diesel là không có cơ sở khoa học và không có tiêu chuẩn quốc tế nào áp dụng.

Thứ hai, về mặt kỹ thuật giữa trạng thái có tải (lưu thông trên đường) và không tải (khi kiểm định): Thực tế khi xe chở hàng nặng, leo dốc (có tải), người lái xe chỉ cần đạp 1/2 hành trình bàn đạp ga, bơm cao áp đã phải phun lượng nhiên liệu rất lớn vào buồng đốt để thắng lực cản. Đây chính là thời điểm động cơ xả ra nhiều khói đen nhất nhưng vòng tua máy chỉ tăng từ từ lên 2.000-3.000 vòng/phút. Tuy nhiên, khi xe đỗ tại cơ sở đăng kiểm (trạng thái không tải, không gài số), động cơ không phải chịu lực cản. Nếu đăng kiểm viên chỉ đạp 1/2 hành trình ga, bơm cao áp chỉ cần cung cấp một lượng nhiên liệu rất nhỏ cũng đã dễ dàng đạt mức 2.000 - 3.000 vòng/phút. Lượng nhiên liệu nhỏ này cháy hoàn toàn và phát sinh lượng khói đen rất thấp.

Thứ ba, nhiệm vụ quan trọng nhất của công tác kiểm định là phát hiện ra các lỗi, hư hỏng của phương tiện tham gia giao thông đường bộ. Trong các lỗi của động cơ diesel có bao gồm cả lỗi của động cơ gây ra phát thải cao nhất tại bất kỳ thời điểm nào trong quá trình đạp ga tăng tốc động cơ.

“Nếu thực hiện theo kiến nghị của Hiệp hội (chỉ đạp ga đến 2.000-3.000 vòng/phút khi không tải) sẽ không bao giờ kích hoạt được trạng thái cung cấp nhiên liệu tối đa từ bơm cao áp, lượng khói đen sinh ra là sạch giả tạo, không phản ánh đúng thực tế phát thải của xe khi chịu tải nặng trên đường, không phát hiện ra trường hợp xe bị lỗi động cơ gây ra phát thải lớn nhất tại số vòng quay cao hơn. Bên cạnh đó việc giữ ga ổn định trong vòng tua này cũng rất khó, phụ thuộc vào thao tác của người thực hiện kiểm tra, dễ gây sai lệch kết quả kiểm tra giữa các lần đo làm giảm tính khách quan, độ tin cậy của phép đo. Việc lập mốc so sánh ở dải vòng tua thấp này sẽ dẫn đến bỏ lọt hàng loạt phương tiện đã hư hỏng hệ thống kim phun, bơm cao áp …, làm sai lệch hoàn toàn kết quả kiểm tra khí thải và vô hiệu hóa mục tiêu bảo vệ môi trường của Quyết định số 43/2025/QĐ-TTg ngày 28/11/2025 của Thủ tướng Chính phủ”, Cục Đăng kiểm Việt Nam kết luận.

Về nguyên nhân hư hỏng động cơ khi kiểm định và yếu tố an toàn giao thông: Về mặt kỹ thuật, việc một chiếc xe bị vỡ lốc máy, gãy tay biên hoặc tăng tốc mất kiểm soát (cuồng máy/rồ máy) khi chạy ở vòng tua tối đa (tốc độ thiết kế an toàn của bộ điều tốc) chỉ xảy ra do 2 nguyên nhân:  Bộ điều tốc đã bị hỏng hoặc bị cố tình tháo bỏ/chỉnh sửa sai quy định của nhà sản xuất xe để chở quá tải; (hoặc) Động cơ không được bảo dưỡng định kỳ, hệ thống cơ khí đã mòn, mỏi, lọt dầu bôi trơn lên buồng đốt...

“Theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ, trách nhiệm bảo dưỡng, bảo đảm tình trạng kỹ thuật của phương tiện giữa hai kỳ kiểm định hoàn toàn thuộc về chủ xe”, Cục Đăng kiểm Việt Nam đề cập vấn đề trách nhiệm của chủ phương tiện.

Đối với cơ sở đăng kiểm, Cục Đăng kiểm Việt Nam nêu khó khăn của việc kiểm tra kỹ thuật trực quan: Trước khi thực hiện chu trình gia tốc tự do, đăng kiểm viên phải thực hiện các bước kiểm tra an toàn (mức nước làm mát, mức dầu bôi trơn động cơ, nhiệt độ dầu động cơ ≥ 60°C (hoặc nhiệt độ làm việc bình thường của động cơ theo quy định của nhà sản xuất xe), nghe tiếng gõ cơ khí …) và làm sạch hệ thống dẫn khí thải. Tuy nhiên, không có bất kỳ nghiệp vụ hay thiết bị nào cho phép đăng kiểm viên nhìn xuyên thấu cấu trúc vật liệu bên trong lốc máy để dự đoán thời điểm đứt gãy xích cam hay gãy tay biên do sự thiếu trách nhiệm bảo dưỡng của chủ xe trong thời gian dài.

Cùng đó, Cục lập luận thêm: "Một động cơ không thể chịu đựng được phép thử gia tốc tự do tại cơ sở đăng kiểm (trong khoảng thời gian vài giây) chính là một phương tiện không đủ điều kiện an toàn tối thiểu. Nếu phương tiện này mang “mầm bệnh” đó tham gia giao thông, chở nặng và leo dốc/đổ đèo, nguy cơ vỡ máy, mất phanh động cơ gây tai nạn thảm khốc là rất cao. Việc kiểm định đã giúp loại bỏ rủi ro này cho xã hội".

Đối với kiến nghị bỏ quy định yêu cầu chủ xe ký cam kết chịu trách nhiệm: Cục Đăng kiểm Việt Nam cho rằng, Hiệp hội VATA lo ngại việc áp dụng bản cam kết có thể gây tâm lý lo ngại cho chủ xe hoặc bị hiểu lầm là đăng kiểm viên và cơ sở đăng kiểm thoái thác trách nhiệm. Tuy nhiên, việc để cho chủ xe, lái xe ký giấy cam kết không phải là yêu cầu bắt buộc mà mang tính tự nguyện của chủ xe và đây chỉ là giải pháp tạm thời, áp dụng duy nhất với trường hợp nghi ngờ số vòng quay thực tế của động cơ có thể vượt quá giới hạn thiết kế, trong khi cơ sở đăng kiểm chưa có đủ dữ liệu đối chiếu từ nhà sản xuất.

Bản cam kết thực chất là một thông báo xác nhận tình trạng kỹ thuật giữa cơ sở đăng kiểm và chủ xe đối với những phương tiện đã cũ, hệ thống điều tốc có dấu hiệu hoạt động không ổn định hoặc không có dữ liệu kỹ thuật từ nhà sản xuất. Đây là bước minh bạch hóa các rủi ro kỹ thuật tiềm ẩn mà đăng kiểm viên đã giải thích rõ cho chủ xe trước khi thực hiện phép thử bắt buộc.

"Việc ký cam kết là quyền lựa chọn hoàn toàn tự nguyện của chủ xe. Nếu chủ xe yên tâm về tình trạng kỹ thuật của xe mình và mong muốn cơ sở đăng kiểm tiếp tục thực hiện kiểm tra khí thải cho xe của mình và tự nguyện ký cam kết chịu trách nhiệm để được tiếp tục kiểm tra khí thải khi xác xuất kiểm tra là thực hiện được. Nếu chủ xe chưa yên tâm về tình trạng kỹ thuật của phương tiện, hoàn toàn có thể tạm dừng kiểm định để đưa xe đi bảo dưỡng, điều chỉnh lại bộ điều tốc tại các cơ sở bảo dưỡng, sửa chữa chuyên nghiệp trước khi quay lại thực hiện phép đo", Cục Đăng kiểm Việt Nam giải thích.

Bên cạnh đó, Cục Đăng kiểm Việt Nam khẳng định việc ký cam kết không loại trừ trách nhiệm chuyên môn của đăng kiểm viên và của cơ sở đăng kiểm. Cục đã chỉ đạo các cơ sở đăng kiểm, đăng kiểm viên phải thực hiện nghiêm ngặt bước kiểm tra an toàn sơ bộ (mức nước làm mát, dầu bôi trơn, tiếng gõ lạ...). Nếu phát hiện dấu hiệu bất thường, việc kiểm tra khí thải sẽ dừng lại để chủ xe đưa phương tiện đi bảo dưỡng, sửa chữa. Đăng kiểm viên có trách nhiệm từ chối thực hiện phép đo ngay lập tức để bảo vệ tài sản cho khách hàng, kể cả khi chủ xe có muốn tự nguyện ký cam kết để tiếp tục kiểm tra khí thải.