Những vấn đề đặt ra trong giải quyết đăng kiểm đối với hơn 200 tàu chở khách trên hồ Hòa Bình

Hơn 200 tàu chở khách không đăng kiểm, đăng ký
Theo tìm hiểu của PV Tạp chí Xây dựng, từ khoảng hơn chục năm nay trên vùng hồ thủy điện Hòa Bình (tỉnh Phú Thọ) diễn ra tình trạng phương tiện thủy chở khách du lịch không có chứng nhận đăng kiểm, đăng ký theo quy định. Thời điểm giữa năm 2017, cơ quan chức năng ghi nhận khu vực trên có 169 tàu (trong đó 60 tàu có đăng ký, 109 phương tiện chưa đăng ký, 17 phương tiện còn hạn đăng kiểm, 43 phương tiện hết hạn đăng kiểm lưu hành).

Nguyên nhân khiến nhiều phương tiện chưa đăng kiểm, đăng ký chủ yếu xuất phát từ việc người dân, cơ sở đóng phương tiện thủy đóng tàu theo phương thức dân gian, không tuân thủ các quy định về thiết kế, đề nghị đơn vị đăng kiểm giám sát hoặc tự hoán cải, chuyển đổi từ phương tiện thủy chở hàng, phương tiện phục vụ dân sinh sang chở khách du lịch… 
Với đặc thù tàu chở khách trên hồ thủy điện Hòa Bình chủ yếu chở khách du lịch, tập trung theo mùa lễ hội (đầu năm, dịp nghỉ lễ) nên vào mùa cao điểm không ít tàu chở khách “chui” dẫn đến tình trạng lộn xộn, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông đường thủy. Dù lực lượng chức năng nhiều lần tuyên truyền, kiểm tra và xử phạt nhưng chưa thể giải quyết dứt điểm được tình trạng phương tiện không đăng kiểm, đăng ký vẫn tham gia chở khách. 

Về phía chủ tàu, (hợp tác xã vận tải, cá nhân) cho rằng gặp nhiều khó khăn, vướng mắc trong thực hiện đăng kiểm, đăng ký phương tiện, nhất là đối với các tàu đã lỡ đóng nên khó khăn trong việc hoàn thiện hồ sơ, thủ tục để đáp ứng quy định về đăng kiểm, đăng kiểm.
Thực tế, trong khoảng hơn chục năm qua, Cục Đăng kiểm Việt Nam và Sở GTVT Hòa Bình (nay là Sở Xây dựng Phú Thọ) phối hợp tổ chức không ít hội nghị, đối thoại với chủ phương tiện, cơ sở đóng tàu, cũng như đưa ra các giải pháp để giải quyết tình trạng phương tiện thủy không đăng kiểm, đăng ký. Tuy vậy, đáng nói, sau đó dù số phương tiện đã "lỡ đóng" vẫn chưa thực hiện đăng kiểm, đăng ký thì lại thêm khá nhiều phương tiện khác đóng mới nhưng không tuân thủ quy định về thiết kế, giám sát đăng kiểm trong quá trình đóng mới.

Bởi theo số liệu Cục Đăng kiểm Việt Nam và Sở Xây dựng Phú Thọ cập nhật tháng 03/2026, số phương tiện thủy trên khu vực hồ Hòa Bình (phần lớn phương tiện chở khách) chưa có đăng kiểm tăng lên 210 chiếc (trong đó, gồm 185 phương tiện đã đóng nhưng không có hồ sơ thiết kế và không có giám sát đăng kiểm, 14 chiếc đã có hoặc chưa hoàn thiện hồ sơ thiết kế, 11 chiếc thiếu hạng mục thông báo ổn định).

Đăng kiểm chỉ là “mắt xích” trong giải quyết tồn tại, vướng mắc
Trước thực trạng kéo dài trên, từ tháng 03/2026 đến nay, Sở Xây dựng Phú Thọ và Cục Đăng kiểm Việt Nam đã thống nhất và đang triển khai một số giải pháp nhằm giải quyết dứt điểm tình trạng phương tiện thủy chở khách trên vùng hồ Hòa Bình không có chứng nhận đăng kiểm, đăng ký. Trong đó, tập trung vào các giải pháp nhằm tháo gỡ các tồn tại “lịch sử để lại”, khó khăn, vướng mắc từ phía chủ phương tiện dẫn đến việc không đáp ứng được các yêu cầu về chất lượng kỹ thuật, hồ sơ pháp lý của phương tiện để được cấp chứng nhận đăng kiểm, đăng ký.
Ông Nguyễn Tuấn Anh – Giám đốc Cảng vụ Đường thủy nội địa Phú Thọ (thuộc Sở Xây dựng Phú Thọ) cho biết, ngày 05/3/2026, Cục Đăng kiểm Việt Nam chủ trì họp với các Vụ, Cục của Bộ Xây dựng và Sở Xây dựng Phú Thọ và thống nhất đưa ra giải pháp chỉ đạo các bộ phận chức năng của Cục Đăng kiểm Việt Nam, Sở Xây dựng tổ chức khảo sát thực tế toàn bộ 210 phương tiện thủy chở khách chưa có đăng ký, đăng kiểm nói trên (phân loại thành từng nhóm, đánh giá thực tế kỹ thuật, xác định chủ sở hữu; xác định chiều cao sóng đặc thù của vùng nước hồ Hòa Bình… để hướng dẫn chủ phương tiện, kiến nghị phương án phù hợp đối từng nhóm, hoặc từng phương tiện).

Sở Xây dựng Phú Thọ cũng đã lập tổ công tác để triển khai, trong đó quá trình khảo sát có sự tham gia của chuyên gia của Học viện Kỹ thuật quân sự, đơn vị đăng kiểm phương tiện thủy, đơn vị tư vấn thiết kế phương tiện thủy, đại diện UBND các xã, phường trên địa bàn và các đại diện các đơn vị vận tải thủy, chủ phương tiện… Hiện có các cơ quan, đơn vị đang phối hợp triển khai công tác khảo sát, đánh giá thực tế toàn bộ các phương tiện trên và dự kiến hoàn thành trong quý II/2026. 
Trao đổi với PV Tạp chí Xây dựng, ông Vũ Anh – Giám đốc Trung tâm Đăng kiểm phương tiện thủy và công trình biển (VIRES, thuộc Cục Đăng kiểm Việt Nam) cho biết, đội ngũ đăng kiểm viên của đơn vị đang tích cực phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan thực hiện khảo sát, đánh giá thực tế các phương tiện thủy trên. Việc đưa ra các giải pháp cụ thể sẽ được các cơ quan tiếp tục thống nhất, song theo quy định hiện hành tại Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về phân cấp và đóng phương tiện thủy nội địa (QCVN 72:2025/BGTVT, được ban hành kèm Thông tư số 02/2025/TT-BGTVT của Bộ GTVT, nay là Bộ Xây dựng, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/8/2025) thuận lợi cho chủ phương tiện trong việc đăng kiểm phương tiện. Trong đó quy định, các trường hợp phương tiện thủy trước đây đã đóng, hoán cải mà không có sự giám sát của đăng kiểm vẫn được đơn vị đăng kiểm tiếp nhận, cấp chứng nhận kiểm định đối với phương tiện đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Hồ sơ, thủ tục và một số quy định kỹ thuật đối với phương tiện thủy cũng thông thoáng, đơn giản hơn trước.
Tuy nhiên, việc kiểm định chất lượng để cấp chứng nhận, tem kiểm định chỉ là một “mắt xích” trong giải quyết đăng kiểm, đăng ký đối với 210 phương tiện thủy nói trên. Bởi để đơn vị đăng kiểm có cơ sở đánh giá, xác định an toàn kỹ thuật, phương tiện phải có hồ sơ thiết kế kỹ thuật, xác định được năm sản xuất (để xác định niên hạn sử dụng theo quy định, mức thuế trước bạ, đăng ký phương tiện), nguồn gốc phương tiện (động cơ, thiết bị, vật liệu đóng…) phải đảm bảo hợp pháp, cũng như phương tiện phải sửa chữa theo hồ sơ thiết kế đã được lập. Các khâu lập hồ sơ thiết kế, sửa chữa phương tiện do đơn vị dịch vụ thực hiện và nằm ngoài giá dịch vụ, lệ phí kiểm định phương tiện. Theo quy định, chủ phương tiện có trách nhiệm chi trả các khoản chi phí trên, song điều này khiến không ít chủ tàu băn khăn, không muốn thực hiện do chi phí lớn. Thậm chí có trường hợp nhầm lẫn, cho rằng chi phí trên thuộc chi phí đăng kiểm phương tiện, nên cho rằng đây là khó khăn, vướng mắc từ... đơn vị đăng kiểm.

Về năng lực giải quyết tồn tại hồ sơ thiết kế của phương tiện, đại diện một công ty tư vấn thiết kế phương tiện thủy tại Hà Nội cho biết, hiện đơn vị này đang đồng hành với các Cục Đăng kiểm Việt Nam, Sở Xây dựng Phú Thọ thực hiện khảo sát, đánh giá thực tế phương tiện thủy trên hồ Hòa Bình để hỗ trợ tư vấn chủ phương tiện lập hồ sơ, giải quyết các vấn đề kỹ thuật của phương tiện. Tuy vậy, khó khăn là số lượng phương tiện thủy cần giải quyết rất lớn, trong khi rất ít đơn vị tư vấn thiết kế tham gia. Do đó, cần có sự tham gia của nhiều đơn vị tư vấn mới có thể đủ năng lực để hỗ trợ, giải quyết cho các chủ phương tiện và cơ quan chức năng.

Bên cạnh đó, theo Giám đốc Trung tâm VIRES Vũ Anh, với đề xuất giải pháp áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật đặc thủ (yêu cầu thấp hơn đối với tiêu chuẩn chung, trước đây từng được đưa ra) đối với phương tiện thủy trên hồ Hòa Bình hoạt động vùng nước tĩnh, chiều cao sóng thấp, quãng đường di chuyển ngắn, Sở Xây dựng và cơ quan chức năng địa phương cần sớm khảo sát, xác định và công bố đặc tính vùng nước để có cơ sở đề xuất áp dụng chính sách riêng, tiêu chuẩn đặc thù đối với phương tiện thủy khu vực này.