Bộ Xây dựng thúc đẩy phát triển vận tải đường thủy, đường sắt, hàng không

Cấp thiết tái cơ cấu hệ thống vận tải
Sáng 21/5, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị thúc đẩy kết nối, phát triển vận tải đa phương thức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến. Hội nghị là diễn đàn đối thoại cởi mở, đa chiều, có sự tham gia của các bộ, ngành, địa phương, tổ chức quốc tế, hiệp hội, doanh nghiệp các lĩnh vực vận tải và các nhà khoa học, chuyên gia quốc tế.

Tại Hội nghị, nhiều tham luận được lãnh đạo Bộ Xây dựng đánh giá là rất trách nhiệm, đầy đủ, khách quan của các bộ, ngành, địa phương, các tổ chức quốc tế, các hiệp hội, doanh nghiệp và của giới chuyên gia. Các ý kiến đóng góp tại hội nghị tập trung phân tích, đánh giá thực trạng, các yếu tố tác động đến phát triển vận tải đa phương thức để tập trung tháo gỡ các rào cản, khó khăn, vướng mắc.

Cùng với đó là chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn của các đơn vị, doanh nghiệp, kinh nghiệm quốc tế và những khuyến nghị cho Việt Nam trong việc hoàn thiện thể chế, quy hoạch, kết nối hạ tầng giao thông, phát triển vận tải đa phương thức, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh trong hoạt động giao thông vận tải.

Hội nghị thống nhất nhìn nhận kết nối giữa các phương thức vận tải tuy đã có bước phát triển nhưng vẫn còn nhiều hạn chế; cơ cấu vận tải còn mất cân đối, phụ thuộc lớn vào vận tải đường bộ, trong khi các phương thức vận tải có lợi thế về chi phí và khối lượng lớn như đường sắt, đường thủy chưa được phát huy đầy đủ, hiệu quả khai thác hạ tầng một số nơi còn chưa được tối ưu.

Các ý kiến tại Hội nghị cùng chỉ ra rằng, chính sách phát triển vận tải đa phương thức còn phân tán và thiếu đồng bộ. Đồng thời, một số quy hoạch kết cấu hạ tầng giao thông chuyên ngành còn mang tính đơn lẻ, chưa có quy hoạch tổng thể kết nối kết cấu hạ tầng giao thông các phương thức.

Trong khi đó, hạ tầng liên kết vùng chưa hình thành các hành lang vận tải đa phương thức để phát huy thế mạnh của từng phương thức; hạ tầng kết nối giữa các phương thức vận tải chưa đồng bộ về quy mô, công suất.

Cùng với đó, việc tổ chức hệ thống vận tải chưa theo chuỗi liên hoàn, còn phân tán theo từng phương thức, thiếu sự kết nối đồng bộ; cơ cấu vận tải mất cân đối, gây áp lực cho vận tải đường bộ.

Mặt khác, doanh nghiệp vận tải nội địa quy mô nhỏ, năng lực cạnh tranh yếu, đặc biệt còn thiếu vắng những doanh nghiệp chủ lực, có khả năng dẫn dắt và có thị phần cao trong chuỗi kinh doanh vận tải đa phương thức quốc tế; thiếu sự liên kết chặt chẽ giữa các doanh nghiệp vận tải lớn và doanh nghiệp vận tải chặng ngắn để hình thành chuỗi cung ứng tối ưu. Thực tế cũng cho thấy còn thiếu cơ sở dữ liệu để liên thông thông tin giữa các phương thức vận tải.

Các tham luận tại hội nghị đã đề xuất một số giải pháp về thúc đẩy kết nối các phương thức vận tải đảm bảo đồng bộ về chính sách, quy hoạch, kết cấu hạ tầng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển các doanh nghiệp vận tải đa phương thức để các phương thức vận tải hoạt động theo đúng vai trò, đó là vận tải đường bộ đóng vai trò kết nối, trung chuyển, kết nối chặng đầu - chặng cuối.

Một số đề xuất cũng hướng tới thúc đẩy vai trò của vận tải đường sắt đảm nhận vận chuyển khối lượng lớn, đường dài; vận tải hàng hải đảm nhận vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu; vận tải đường thủy đảm nhận vận chuyển khối lượng lớn, chi phí thấp; vận tải hàng không đảm nhận vận chuyển nhanh, hàng có giá trị cao.

Bên cạnh đó, nhiều kiến nghị đã được đưa ra tại hội nghị, hướng tới mục tiêu nâng cao năng lực quản lý nhà nước trong các lĩnh vực liên quan và đảm bảo sự phối hợp giữa các cơ quan, địa phương và doanh nghiệp trong việc triển khai kết nối hiệu quả các phương thức vận tải.

Tăng thị phần vận tải đường thủy, đường sắt, hàng không

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh khẳng định, hội nghị là một diễn đàn chính sách quan trọng, quy tụ đầy đủ các cơ quan quản lý nhà nước, các địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và các chuyên gia trong và ngoài nước, nhằm cùng nhau trao đổi, đánh giá và đề xuất các giải pháp thúc đẩy kết nối, phát triển vận tải đa phương thức.

Thực trạng hiện nay cho thấy, thị phần vận tải đang mất cân đối, vận tải đường bộ chiếm tỷ trọng lớn (khoảng 75% khối lượng vận chuyển hàng hóa), trong khi các loại hình vận chuyển khối lượng lớn như đường sắt lại không phát triển và chiếm tỷ trọng rất nhỏ (chỉ chiếm 0,18%).

Bộ trưởng Trần Hồng Minh dẫn chứng: “Xe công ten nơ chạy xuyên Bắc - Nam trong khi chúng ta có tuyến đường thủy ven biển, tuyến đường sắt Bắc - Nam. Vận tải hàng hải thì đội tàu của Việt Nam còn hạn chế, sản lượng vận chuyển chủ yếu tập trung vào các hãng tàu nước ngoài. Vận tải đường thủy vận chuyển khối lượng lớn, chi phí thấp chưa phát triển do hạn chế bởi luồng lạch, tĩnh không cầu. Kết nối giữa vận tải đường sắt với cảng biển, cảng cạn (ICD), trung tâm đầu mối hàng hóa lớn hầu như chưa có...”.

Đề cập đến các giải pháp, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, năm 2026 sẽ là giai đoạn bản lề để triển khai kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030, Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng và các Nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị. Vì vậy, ngành giao thông vận tải cần tái cơ cấu mạnh theo hướng kết nối đa phương thức, giảm phụ thuộc vào đường bộ và phát huy hiệu quả của đường thủy, đường sắt, hàng không.

Trước hết, Bộ Xây dựng sẽ giao cho các cơ quan chuyên môn tiếp thu đầy đủ các ý kiến phát biểu của các đại biểu tại Hội nghị để nghiên cứu đưa vào Đề án Chiến lược phát triển dịch vụ vận tải đến năm 2035, tầm nhìn đến 2050 và quy hoạch 5 chuyên ngành lĩnh vực giao thông vận tải nhằm đảm bảo thực hiện mục tiêu tăng trưởng Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) “hai con số” và phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Cùng với đó, Bộ Xây dựng tiếp tục rà soát, sửa đổi các cơ chế, chính sách còn chồng chéo; thúc đẩy phát triển vận tải đa phương thức lấy cảng biển, ga đường sắt, cảng hàng không làm trung tâm kết nối. Bộ Xây dựng cũng sẽ đẩy nhanh lập và phê duyệt 5 quy hoạch chuyên ngành giao thông vận tải với tầm nhìn dài hạn 20 - 30 năm nhằm bảo đảm kết nối đồng bộ giữa các loại hình hạ tầng.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh yêu cầu rà soát, điều chỉnh quy hoạch sau khi sáp nhập địa giới hành chính, ưu tiên phát triển các hành lang vận tải Đông - Tây, Bắc - Nam và xử lý các điểm nghẽn hạ tầng đường thủy nội địa tại khu vực Đồng bằng sông Hồng và Nam Bộ. Đồng thời, Bộ Xây dựng sẽ phối hợp nghiên cứu cơ chế ưu đãi để phát triển đội tàu biển, tàu bay hiện đại, thúc đẩy doanh nghiệp logistics cung cấp dịch vụ vận tải đa phương thức trọn gói.

Bên cạnh đó, ngành giao thông vận tải sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh toàn diện thông qua xây dựng cơ sở dữ liệu vận tải đa phương thức, ứng dụng AI, e-Bill, e-Booking và thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch nhằm giảm phát thải khí carbon, khí mê-tan trong hoạt động vận tải.

Đổi mới quản trị, nâng tầm sức cạnh tranh vận tải

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, phát triển vận tải đa phương thức không chỉ là bài toán kết nối hạ tầng giao thông, mà còn là bài toán về năng lực cạnh tranh quốc gia, về an ninh kinh tế và về khát vọng đưa Việt Nam trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa khu vực và thế giới trong kỷ nguyên mới. Bộ trưởng khẳng định, trong giai đoạn mới 2026 - 2030, Bộ Xây dựng tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách, tiếp thu kinh nghiệm quốc tế để triển khai đồng bộ, có hiệu quả 3 định hướng lớn.

Trước hết là chuyển mạnh từ tư duy phát triển từng phương thức vận tải sang tổ chức hệ thống vận tải tích hợp theo chuỗi liên thông. Thứ hai là chuyển từ đầu tư hạ tầng đơn lẻ sang tập trung phát triển hạ tầng đồng bộ, hiện đại trên các hành lang vận tải đa phương thức có tính kết nối cao. Thứ ba là chuyển từ mô hình quản lý phân tán sang quản trị hệ thống vận tải dựa trên dữ liệu và nền tảng số.

Người đứng đầu Bộ Xây dựng bày tỏ mong muốn, cộng đồng doanh nghiệp vận tải tiếp tục đổi mới quản trị, liên kết các phương thức vận tải, hợp tác với doanh nghiệp sản xuất, xuất nhập khẩu và đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đồng thời phát huy tinh thần “tự lực, tự cường, đổi mới, sáng tạo, đoàn kết, hợp tác” để vượt qua khó khăn, vươn ra khu vực và thế giới.

Song hành với đó, các hiệp hội doanh nghiệp và các hiệp hội vận tải địa phương cần tiếp tục đẩy mạnh vai trò cầu nối, góp ý chính sách, hỗ trợ kết nối, quảng bá dịch vụ vận tải của Việt Nam ra thị trường quốc tế.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh tin tưởng rằng, nếu thực hiện tốt những nhiệm vụ, giải pháp, lĩnh vực vận tải đa phương thức trong thời gian tới sẽ có những bước chuyển biến rõ nét, tích cực nhằm khai thác hiệu quả hệ thống kết cấu hạ tầng quốc gia và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, góp phần đạt được mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số và phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.