Bộ Xây dựng đề xuất ưu tiên mở rộng cao tốc phân kỳ

Gần 500 nghìn tỷ đồng để mở rộng cao tốc 

Bộ Xây dựng vừa có Văn bản 7223/BXD-KHTC báo cáo lãnh đạo Chính phủ về việc rà soát, đầu tư nâng cấp hoàn thiện các tuyến đường bộ cao tốc đầu tư theo quy mô phân kỳ.

Theo Bộ Xây dựng, trong thời gian qua, nhiều tuyến cao tốc được đầu tư theo quy mô 2 làn xe hoặc 4 làn xe hạn chế nhằm phù hợp khả năng cân đối nguồn lực và nhu cầu vận tải từng giai đoạn. Bộ Xây dựng cho biết, việc đầu tư phân kỳ được thực hiện trong bối cảnh nguồn lực còn hạn chế. Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đã thay đổi khi nhu cầu vận tải tiếp tục gia tăng, nhiều địa phương điều chỉnh địa giới hành chính, triển khai mô hình chính quyền 2 cấp và đặt mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn mới.

Trên thực tế, một số tuyến cao tốc đã xuất hiện tình trạng ùn tắc cục bộ, đặc biệt vào các dịp lễ, Tết. Bên cạnh đó, nhiều tuyến cao tốc phân kỳ hiện chưa được đầu tư đầy đủ các hạng mục hạ tầng kỹ thuật đồng bộ như hệ thống giao thông thông minh, trung tâm điều hành giao thông, trạm dừng nghỉ, công trình kiểm soát tải trọng hay làn dừng xe khẩn cấp liên tục.

Theo Bộ Xây dựng, việc đầu tư mở rộng các tuyến cao tốc phân kỳ phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, góp phần nâng cao năng lực vận tải, tăng cường an toàn giao thông và thúc đẩy liên kết vùng trong giai đoạn tới.

Báo cáo của Bộ Xây dựng cho biết, trên cơ sở tổng hợp kết quả nghiên cứu của các địa phương/chủ đầu tư, tổng nhu cầu vốn sơ bộ để mở rộng các tuyến cao tốc phân kỳ được Bộ Xây dựng tính toán khoảng gần 500.000 tỷ đồng.

Cụ thể, đối với các tuyến cao tốc 2 làn xe, toàn bộ các đoạn tuyến hiện đã và đang được nghiên cứu đầu tư mở rộng lên quy mô hoàn chỉnh. Tổng nhu cầu vốn để mở rộng khoảng 80.007 tỷ đồng. Trong đó, 5 tuyến/329km (Cam Lộ - La Sơn, La Sơn - Hòa Liên, Yên Bái - Lào Cai, Tuyên Quang - Hà Giang đoạn qua Hà Giang, Cửa khẩu Cốc Nam - Cửa khẩu Hữu Nghị), tổng mức đầu tư khoảng 17.669 tỷ đồng, cơ bản đã được bố trí đủ vốn.

Tuyến Hòa Lạc - Hòa Bình (26km) đã được Thủ tướng Chính phủ quyết định chủ trương đầu tư theo phương thức PPP. UBND tỉnh Phú Thọ đang lập báo cáo nghiên cứu khả thi, tổng mức đầu tư mở rộng khoảng gần 8.000 tỷ đồng.

Có 6 tuyến (298km) đã được các địa phương nghiên cứu triển khai đầu tư lên 4 làn xe hoàn chỉnh, nhu cầu vốn ngân sách Trung ương để mở rộng khoảng gần 30.500 tỷ đồng, gồm: Thái Nguyên - Chợ Mới, Hà Nội - Thái Nguyên (theo phương thức PPP, dự kiến không cần ngân sách nhà nước hỗ trợ); Đồng Đăng - Trà Lĩnh; Tuyên Quang - Hà Giang, Hòa Bình - Mộc Châu; Ninh Bình - Hải Phòng (UBND TP Hải Phòng nghiên cứu).

“Cơ bản các đoạn tuyến này đi qua khu vực miền núi, điều kiện kinh tế còn khó khăn nên việc mở rộng chủ yếu đề xuất sử dụng nguồn vốn đầu tư công”, Bộ Xây dựng nêu.
Với các tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế (2.148km) theo quy mô quy hoạch (4 - 8 làn xe), nhu cầu vốn đầu tư khoảng 414.580 tỷ đồng (bao gồm ngân sách nhà nước và vốn ngoài ngân sách Nhà nước).

Các đoạn tuyến đang thi công mở rộng (66km) gồm: tuyến Cao Bồ - Mai Sơn theo hình thức đầu tư công, dự kiến hoàn thành trong năm 2026, cơ bản đã bố trí đủ vốn; tuyến Trung Lương - Mỹ Thuận theo phương thức PPP, dự kiến hoàn thành năm 2028, toàn bộ vốn do nhà đầu tư huy động.

Trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông (1.222km) có 3 đoạn. Cụ thể, trên đoạn Lạng Sơn - Hà Nội hiện còn 2 đoạn chưa đáp ứng yêu cầu quy chuẩn đường cao tốc, gồm: đoạn cửa khẩu Hữu Nghị - Chi Lăng đã thông xe kỹ thuật, quy mô 4 làn xe hạn chế, UBND tỉnh Lạng Sơn đang nghiên cứu mở rộng lên quy mô cao tốc hoàn chỉnh; đoạn Hà Nội - Bắc Giang đã đủ quy mô 4 làn xe cao tốc, hiện đang có nhà đầu tư quan tâm, đầu tư mở rộng. Việc đầu tư mở rộng các đoạn tuyến này được xem xét thành các dự án riêng.

Trên đoạn TP Hà Nội - TP Hồ Chí Minh, Bộ Xây dựng đã báo cáo lãnh đạo Chính phủ các phương án đầu tư mở rộng (đầu tư công, đầu tư PPP). Hiện nay, thực tế có nhiều khó khăn trong việc huy động nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước và tính đến việc bảo đảm chi phí logistics hợp lý trên tuyến trục cao tốc Bắc - Nam phía Đông, để chủ động xây dựng kế hoạch đầu tư công trung hạn khi được cấp có thẩm quyền thông qua chủ trương điều chỉnh trong trường hợp không huy động được vốn ngoài ngân sách nhà nước. Theo đó, có 2 trường hợp được Bộ Xây dựng đưa ra.

Trường hợp mở rộng các đoạn tuyến hướng tâm vào Thủ đô Hà Nội, TP Hồ Chí Minh có nhu cầu vận tải lớn với tổng chiều dài 534km, sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 64.048 tỷ đồng, dự kiến nhu cầu vốn ngân sách Trung ương giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 30.526 tỷ đồng.

Trường hợp mở rộng toàn tuyến tổng chiều dài khoảng 1.144km, sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 154.882 tỷ đồng, dự kiến nhu cầu vốn ngân sách Trung ương giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 103.193 tỷ đồng. 

Trên đoạn TP Hồ Chí Minh - Cà Mau, đoạn Trung Lương - Mỹ Thuận đang được đầu tư mở rộng theo phương thức PPP; đoạn Mỹ Thuận - Cần Thơ đang có nhà đầu tư quan tâm và đoạn Cần Thơ - Cà Mau hiện có nhu cầu vận tải chưa cao, điều kiện thi công khó khăn, nhu cầu vật liệu tại khu vực thiếu hụt nên có khả năng sẽ ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện. Vì vậy, việc đầu tư mở rộng các đoạn tuyến này được xem xét thành các dự án riêng.

Đối với các đoạn tuyến khác (860km), các đoạn tuyến đầu tư công, gồm Tuyên Quang - Phú Thọ, Cao Lãnh - Lộ Tẻ - Rạch Sỏi, Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, Mỹ An - Cao Lãnh - An Hữu, Vành đai 3 TP Hồ Chí Minh, Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng, tính toán nhu cầu vốn mở rộng khoảng 140.394 tỷ đồng. 

Theo quy định pháp luật về đường bộ và yêu cầu của Quốc hội, các đoạn tuyến khi đưa vào khai thác sẽ được thu phí để thu hồi vốn ngân sách Nhà nước. Tương tự tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, các đoạn tuyến này sẽ đề xuất phương án đầu tư trên cơ sở kết quả thu phí, đánh giá lưu lượng giao thông trên các đoạn tuyến để báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định. Các địa phương cơ bản đề xuất mở rộng theo hình thức đầu tư công.

Bên cạnh đó, các đoạn tuyến đầu tư theo phương thức PPP có tổng chiều dài 313km, sơ bộ tổng mức đầu tư mở rộng khoảng 58.046 tỷ đồng, theo số liệu tổng hợp, một số địa phương đề xuất mở rộng bằng vốn đầu tư công, một số nhà đầu tư hiện hữu đề xuất tiếp tục triển khai dự án với mức vốn nhà nước hỗ trợ đến 70% sơ bộ tổng mức đầu tư phần mở rộng.

Ưu tiên mở rộng các tuyến cao tốc 2 làn xe

Dù vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc khi triển khai mở rộng ngay và đồng loạt, Bộ Xây dựng đánh giá, việc đầu tư hoàn thiện các tuyến cao tốc phân kỳ là cần thiết. Từ đó, Bộ Xây dựng kiến nghị lãnh đạo Chính phủ xem xét, ưu tiên mở rộng ngay các tuyến cao tốc 2 làn xe lên quy mô cao tốc hoàn chỉnh để bảo đảm an toàn giao thông, tránh ùn tắc gây tắc nghẽn lưu thông hàng hóa, hành khách, ảnh hưởng đến phát triển kinh tế - xã hội của vùng, địa phương.

Quá trình nghiên cứu đầu tư mở rộng, các địa phương cần rà soát, tính toán kỹ lưỡng phương án đầu tư mở rộng để bảo đảm hiệu quả đầu tư, tránh lãng phí.

Đối với các tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế, đến thời điểm hiện nay các đề xuất, số liệu của các địa phương, chủ đầu tư mới ở mức sơ bộ nhằm xác định tổng nhu cầu vốn để mở rộng toàn bộ các tuyến cao tốc phân kỳ; chưa có đủ cơ sở đánh giá, hạch toán tính hiệu quả. Do đó, cần giao các cơ quan chủ quản, cơ quan có thẩm quyền tiếp tục nghiên cứu kỹ lưỡng đối với từng dự án, tính toán đầy đủ chỉ tiêu hiệu quả kinh tế - xã hội và chỉ quyết định đầu tư khi việc đầu tư mở rộng bảo đảm hạch toán hiệu quả theo yêu cầu tại Thông báo số 15-TB/VPTW.
Trên cơ sở đó, Bộ Xây dựng kiến nghị, trước mắt, đối với đoạn tuyến cao tốc đang đầu tư PPP, Chính phủ giao Bộ Xây dựng, UBND các tỉnh, thành phố Hà Nội, Lạng Sơn, Lâm Đồng nghiên cứu chi tiết phương án đầu tư, xác định tổng mức đầu tư, phương án tài chính, cơ cấu nguồn vốn (vốn ngân sách địa phương, ngân sách Trung ương, vốn huy động của nhà đầu tư) để mở rộng các tuyến cửa khẩu Hữu Nghị - Chi Lăng, Dầu Giây - Tân Phú - Bảo Lộc - Liên Khương, Vành đai 4 Hà Nội, bảo đảm hạch toán hiệu quả, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Đối với các đoạn tuyến đầu tư công, Bộ Xây dựng, các địa phương liên quan rà soát, đầu tư bổ sung đầy đủ, đồng bộ các công trình hạ tầng kỹ thuật trên tuyến cao tốc theo quy chuẩn; đẩy nhanh hoàn thiện các thủ tục để đáp ứng đủ điều kiện thu phí. Trên cơ sở kết quả thu phí, đánh giá lưu lượng giao thông trên các tuyến đường bộ (bao gồm tuyến cao tốc và các quốc lộ, đường địa phương song hành) để nghiên cứu, đề xuất phương án đầu tư, kế hoạch, lộ trình thực hiện đầu tư hoàn chỉnh các tuyến cao tốc bảo đảm hạch toán hiệu quả.

Theo kiến nghị của Bộ Xây dựng, mức độ ưu tiên đầu tư sẽ được xác định cụ thể đối với từng dự án trên cơ sở kết quả kết quả đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, hiệu quả tài chính. Trong đó, nghiên cứu toàn diện các yếu tố về: Dự báo nhu cầu vận tải (ưu tiên đầu tư các đoạn tuyến kết nối với các đô thị lớn, cực tăng trưởng; các tuyến cao tốc thuộc vùng động lực, hành lang kinh tế được định hướng trong quy hoạch tổng thể quốc gia); hiện trạng đoạn tuyến, điều kiện thi công (đã giải phóng mặt bằng, chi phí mở rộng thấp, đang triển khai có thể điều chỉnh giải pháp thiết kế, nguồn cung cấp vật liệu xây dựng thuận lợi…); khả năng huy động vốn (có nhà đầu tư quan tâm).

Bộ Xây dựng cũng kiến nghị Chính phủ giao Bộ Tài chính xem xét, cân đối vốn ngân sách Trung ương đối với các dự án đầu tư mở rộng có nghiên cứu chi tiết, bảo đảm hạch toán hiệu quả làm cơ sở xem xét, quyết định đầu tư mở rộng các đoạn tuyến.