Xe khách hai tầng an toàn đến đâu?

Công thần hay tội đồ?

Không phải tự dưng mà doanh nghiệp đầu tư hàng chục tỉ đồng để đầu tư đóng mới, đặt hàng những “Cung điện di động”, “Chuyên cơ mặt đất” với đầy đủ tiện nghi như: màn hình LCD giải trí, ổ sạc điện thoại, hệ thống âm thanh, ánh sáng, giường matxa, nước uống, khăn lạnh miễn phí… để thu hút, phục vụ hành khách có những trải nghiệm tốt nhất khi lựa chọn xe khách giường nằm ở những cung đường xa từ 150 km trở lên. Nắm bắt tâm lý này nhiều nhà xe đã không ngừng đổi mới phương tiện, thu hút khách hàng như: Hải Vân (Bắc Nam), Sao Việt (Hà Nội – Lào Cai), Hoàng Long (Bắc – Nam), Văn Minh (Hà Nội – Nghệ An – Hà Tĩnh), Sao Nghệ (Hà Nội – Nghệ An), Hưng Long (Hà Nội – Quảng Bình), Xuân Long (Hà Nội – Điện Biên)…

Về phía hành khách, xe khách giường nằm là phương tiện được hành khách lựa chọn phổ biến cho các hành trình di chuyển: liên tỉnh, xuyên Việt.. mang lại sự thư giãn, giảm bớt mệt mỏi, sức khỏe và tinh thần đảm hơn so với xe ghế ngồi truyền thống trên quãng đường dài. Chính vì quãng đường di chuyển dài, nên thông thường các xe khách giường nằm thường lựa chọn khoảng thời gian buổi tối, ban đêm để chạy, tuy nhiên trong điều kiện trời tối tầm nhìn hạn chế, khả năng nhận diện các tình huống bất ngờ giảm, phản ứng xử lý chậm hơn bình thường đó là thực tế.

Theo số liệu của Cục Đăng kiểm VN, tính đến hết năm 2025, tổng số xe khách nói chung trên cả nước là 166.919 xe, trong đó tổng số xe khách giường nằm là 15.288 xe, cụ thể: Xe khách giường nằm có chiều dài toàn bộ trên 11.000 mm là 13.968 xe đang hoạt động. Xe khách giường nằm có chiều dài toàn bộ nhỏ hơn hoặc bằng 11.000 mm là 266 xe đang hoạt động.

Trong quá trình vận hành, xe khách giường nằm cũng đã xảy ra khá nhiều các vụ TNGT. Theo số liệu thống kê của Cục CSGT, từ ngày 15/12/2019 đến 14/12/2025, cả nước xảy ra 352 vụ TNGT liên quan đến xe khách giường nằm. Các vụ tai nạn này làm chết 241 người, làm bị thương 270 người. Đáng chú ý, trong 6 vụ tai nạn gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, làm chết 34 người, bị thương 66 người, có tới 4 vụ xảy ra trên các tuyến đường miền núi. Một số vụ tai nạn điển hình như vụ tai nạn tại Km 151 QL2 đoạn Hà Giang vào tháng 3/2024 làm 6 người chết. Hay vụ tai nạn trên Quốc lộ 14C, đoạn đèo Ngọc Viên (Kon Tum) khiến 6 người tử vong. Gần đây nhất là vụ lật xe khách giường nằm tại Km 225+150 QL6, rạng sáng 17/1, làm 4 người chết tại chỗ.

Nguyên nhân do đâu?

Theo ông Nguyễn Tô An, Phó Cục trưởng Cục Đăng kiểm VN về lý thuyết, các xe có chiều cao trọng tâm thấp hơn sẽ có tính ổn định cao hơn khi phanh gấp hoặc vào cua, trọng tâm của xe khi xác định phải tương ứng với một trạng thái cụ thể của xe (ví dụ như trạng thái không tải, trạng thái đầy tải,...). Tuy nhiên trong thực khai thác sử dụng xe, trọng tâm của xe không cố định, mỗi trạng thái của xe sẽ có một giá trị trọng tâm tương ứng và nó phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: Số lượng và cách sắp xếp, bố trí hành khách, cách sắp xếp hành lý trên xe. Khối lượng, cách sắp xếp hàng hoá trên xe; việc thường xuyên bảo dưỡng, sửa chữa duy trì tình trạng kỹ thuật của các hệ thống tổng thành như treo, lốp... theo thiết kế của xe. Việc sắp xếp hành khách, hành lý hoặc hàng hoá trên xe không hợp lý cũng như tốc độ của xe khi khai thác vận hành sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sự cân bằng của xe, tính ổn định của xe.

Ngoài ra, xe khách giường nằm còn tiềm ẩn một số nguy cơ mất an toàn khác như: Về khả năng thoát hiểm kém do bố trí 2 tầng ghế chiếm không gian thoát hiểm (lối đi dọc, không gian trần) lớn, khó khăn trong việc tiếp cận lối thoát hiểm; dây đai an toàn 2 điểm (phổ biến trên xe giường nằm) không giữ được cơ thể hiệu quả theo phương dọc trục khi xe va chạm trực diện ở tư thế nằm, gây nguy cơ chấn thương đầu, cột sống hoặc văng khỏi ghế.

Qua tìm hiểu, ở một số nước trên thế giới có sử dụng, cho phép xe ô tô khách có giường nằm hoạt động gồm: Trung Quốc, Ấn Độ, Châu Âu, Mỹ, Mexico, Brazil, Lào, Campuchia. Việc áp dụng tiêu chuẩn đối với xe khách giường nằm tại mỗi nước có các quy định riêng, ví dụ: Từ năm 2012, Trung Quốc đã bắt đầu loại bỏ dần xe giường nằm thông qua việc ngừng cấp phép sản xuất, bán và đăng ký mới; các nước Châu Âu yêu cầu bắt buộc trang bị thiết bị tachograph kỹ thuật số trên tất cả các xe khách mới từ tháng 8-2004, đây là thiết bị ghi lại toàn bộ dữ liệu về tốc độ, quãng đường, thời gian lái xe và thời gian nghỉ ngơi của tài xế, việc kiểm soát thời gian làm việc và nghỉ ngơi của tài xế bằng công nghệ số được xem là một biện pháp chủ chốt để giảm thiểu tai nạn.

Theo ông Đặng Văn Chung, Hiệp hội Vận tải Việt Nam, để hạn chế cần hạn chế chế tốc độ đối với xe khách giường nằm hoạt động trên các cung đường đèo dốc quanh co. Đồng thời xây dựng mới các cung đường tránh, sửa chữa đường cũ nhằm giảm độ dốc, quanh co tại các vị trí nguy cơ lật xe cao nhất. Cơ quan quản lý nhà nước cũng như chủ doanh nghiệp cần có giải pháp công nghệ kỹ thuật để giám sát phương tiện, giám sát hành trình, giám sát tốc độ, đặc biệt là xe khách giường nằm 2 tầng hoạt động ở vùng núi.

Ông Chung cũng lưu ý, yếu tố con người vẫnlà quan trọng nhất cần kiểm soát thời gian lái xe của tài xế, đặt ra chế độ nghiêm ngặt về việc nghỉ ngơi ban ngày để đảm bảo sức khỏe tinh thần khi làm việc ban đêm cho lái xe, ngoài ra cần kiểm soát chặt từ việc đào tạo, cấp giấy phép lái xe. Đồng thời, xử lý nghiêm những tài xế vì lái đêm mà chủ quan phóng nhanh vượt ẩu xem nhẹ tính mạng của hành khách.