Những “chiêu trò” bán thuốc lá điện tử tại Việt Nam

Quảng cáo, rao bán tràn lan

Hình ảnh những nhóm thanh niên mờ ảo trong làn khói trắng dày đặc, nghi ngút sau mỗi lần “làm một hơi” thuốc lá điện tử không còn xa lạ tại Hà Nội thời gian qua. Thuốc lá điện tử mà giới trẻ vẫn thường gọi là Vape đã xuất hiện khá lâu trên thị trường thế giới và mới du nhập vào Việt Nam khoảng vài năm trở lại đây. Với những trải nghiệm mới lạ, chơi Vape trở thành trào lưu “sành điệu” được giới trẻ ưa chuộng nên không khó để thấy những thanh niên trẻ cầm Vape nhả khói tung tăng trên đường, quán xá. Thậm chí, nhiều bạn trẻ “chơi” Vape còn tụ thành nhóm sinh hoạt đều đặn với mục đích trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm về thú chơi mới này.

Theo sự hướng dẫn của thành viên một nhóm “chơi” Vape tại Hà Nội, tôi có mặt tại một cửa hàng bán các sản phẩm này trên phố Nguyễn Lương Bằng - nơi được mệnh danh là “thiên đường” với những người hút Vape bởi cái gì cũng có, từ máy đốt, phụ kiện đến các loại tinh dầu.

Vừa bước chân vào cửa hàng, nhân viên lập tức đon đả hỏi tôi cần mua thêm gì, giới thiệu những loại tinh dầu mới cửa hàng có. Khi biết tôi là “người mới”, nhân viên ngay lập tức chuyển sang tư vấn cho tôi một khóa học nhanh về Vape.

“Cửa hàng mình có rất nhiều loại máy để hút với nhiều hình dạng và màu sắc khác nhau nhưng các bạn nữ nên mua loại máy dài nhỏ như điếu thuốc này cho dễ đổ tinh dầu, tháo lắp và không tốn diện tích, có thể để vào túi xách nhỏ. Người mới chơi chúng mình cũng khuyên là nên mua loại tinh dầu có nồng độ nicotin thấp. Chúng mình có rất nhiều loại tinh dầu từ nhẹ đến nặng (nồng độ nicotine) với nhiều mùi hương khác nhau như hoa quả, nếu thích ngọt thì có các loại kẹo”, nhân viên bán hàng cho biết.

Theo lời tư vấn của nhân viên bán hàng, Vape an toàn cho sức khỏe người sử dụng bởi khói Vape là hơi nước từ tinh dầu, tan nhanh, không gây ảnh hưởng đến sức khỏe, còn tinh dầu được chiết xuất bởi các chất tự nhiên, hơi nước không độc. Khi được hỏi xuất xứ của các sản phẩm, nhân viên cho biết máy hút thì hầu hết được nhập từ Trung Quốc, có giá thấp nhất từ 500.000 đồng cho một sản phẩm. Còn các loại tinh dầu thì đã dạng hơn, được nhập từ Mỹ, Tây Ban Nha, Anh và Trung Quốc.

Hiện nay, Vape không chỉ được bán tại các cửa hàng chuyên kinh doanh mà còn được rao bán rộng rãi trên mạng xã hội Facebook. Chỉ cần tìm kiếm từ khóa “thuốc lá điện tử” hoặc “Vape” trên Facebook, có thể thấy được một loạt kết quả quảng cáo công khai các sản phẩm thuốc lá điện tử. Các trang cộng đồng tạo ra cho người “chơi” Vape cũng thu hút từ vài nghìn cho tới vài chục nghìn chia sẻ những tin tức, trao đổi mua bán về thuốc lá điện tử, gồm thiết bị, mùi, giá cả, hàm lượng nicotine... Tuy nhiên, có rất ít thông tin rõ ràng, thỏa đáng về nguồn gốc của tinh dầu và các thành phần quan trọng chứa trong đó có tác động trực tiếp đến sức khỏe người dùng.

Mặc dù có nhiều tác hại đến sức khỏe người dùng nhưng hiện nay Việt Nam chưa có cơ chế chính sách quản lý thuốc lá thế hệ mới, trong đó có thuốc lá điện tử, trong khi các sản phẩm này được bán và quảng cáo mạnh trên mạng xã hội. Trước những ảnh hưởng xấu đến sức khỏe người sử dụng nói chung và thanh thiếu niên nói riêng, thiết nghĩ, Việt Nam cần sớm có biện pháp quản lý chặt chẽ mặt hàng này.

Thuốc lá điện tử được bày bán công khai

Khuyến cáo của quốc tế

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trong nhiều thập kỷ qua, ngành công nghiệp thuốc lá đã cố tình sử dụng các chiến thuật tinh vi và nguồn lực lớn để quảng cáo thu hút giới trẻ sử dụng các sản phẩm thuốc lá, dẫn đến nghiện chất nicotine. Các tập đoàn công nghiệp thuốc lá trên thế giới đã chi khoản tiền khổng lồ cho việc nghiên cứu kỹ lưỡng, từ việc thiết kế sản phẩm hấp dẫn giới trẻ cho đến các chiến dịch quảng cáo, tiếp thị nhằm thu hút một thế hệ người dùng thuốc lá mới là giới trẻ.

TS. Kidong Park - Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam cho biết, để bảo vệ thế hệ trẻ trước nguy cơ nghiện nicotine và các tác hại đối với sức khỏe của việc sử dụng thuốc lá, WHO đã lựa chọn chủ đề của chiến dịch năm 2020 là “Bảo vệ giới trẻ khỏi ảnh hưởng của việc quảng cáo và sử dụng các sản phẩm thuốc lá”.

“Chúng tôi mong muốn chiến dịch với thông điệp này sẽ trang bị thông tin giúp thanh thiếu niên nhận thức rõ về tác hại của thuốc lá và các sản phẩm thuốc lá mới, thuốc lá điện tử cũng như bản chất các chiến thuật quảng cáo thuốc lá nhằm lôi kéo các thế hệ hiện tại và tương lai sử dụng thuốc lá, bất chấp việc thuốc lá là nguyên nhân gây ra hàng triệu ca tử vong sớm mỗi năm”, Ông Kidong Park cho biết.

Theo nghiên cứu của các chuyên gia, ngành công nghiệp thuốc lá với mục tiêu mở rộng thị trường của mình đã giới thiệu các sản phẩm thuốc lá điện tử với nhiều kiểu dáng thiết kế sành điệu, kết hợp nhiều tính năng sử dụng tiện lợi, hương vị mới lạ làm cho giới trẻ coi nhẹ các rủi ro đối với sức khỏe và bắt đầu sử dụng loại thuốc lá mới này. Đồng thời, các công ty thuốc lá còn quảng cáo các sản phẩm thuốc lá mới (thuốc lá điện tử, thuốc lá làm nóng) là sản phẩm thay thế, ít tác hại hơn so với các loại thuốc lá thông thường; tài trợ cho người nổi tiếng hay những người có ảnh hưởng trên các trang mạng xã hội để giới thiệu sản phẩm thuốc lá mới cho thanh niên.