Đưa chăm sóc thị lực vào quản trị an toàn giao thông hiện đại

ATGT đường bộ là một vấn đề liên ngành, liên lĩnh vực, đòi hỏi phải tiếp cận một cách toàn diện từ kết cấu hạ tầng, phương tiện, tổ chức giao thông, thực thi pháp luật, cấp cứu sau tai nạn cho đến yếu tố con người. Trong đó, sức khỏe người lái xe, đặc biệt là thị lực, là một trong những điều kiện nền tảng nhưng nhiều khi chưa được quan tâm đúng mức trong quá trình xây dựng và triển khai chính sách. 

Trong thực tế tham gia giao thông, thị lực còn liên quan trực tiếp đến khả năng phát hiện nguy cơ từ xa, nhận biết chuyển động, đánh giá khoảng cách, phản ứng với điều kiện ánh sáng thay đổi, quan sát ngoại vi, cũng như xử lý các tình huống phức tạp trong môi trường giao thông hỗn hợp. Điều này đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam, nơi mô tô, xe gắn máy vẫn đang chiếm tỷ trọng rất lớn trong việc đi lại hằng ngày. Với đặc trưng giao thông hỗn hợp, mật độ phương tiện cao, không gian tương tác phức tạp giữa ô tô, xe máy, xe đạp, người đi bộ và các phương tiện thô sơ, thì một hạn chế nhỏ về thị lực cũng có thể làm gia tăng đáng kể nguy cơ va chạm và tai nạn.

Theo ông Hoàng Thế Tùng - Phó Vụ trưởng Vụ vận tải và An toàn giao thông (Bộ Xây dựng), việc xem xét lồng ghép chăm sóc thị lực vào chính sách an toàn đường bộ là hướng đi cần thiết và rất đáng được trao đổi nghiêm túc. Đây không chỉ là câu chuyện của y tế hay khám sức khỏe riêng lẻ, mà cần được nhìn nhận như một phần của quản trị ATGT hiện đại, dựa trên bằng chứng, dựa trên phòng ngừa rủi ro và bảo vệ người tham gia giao thông một cách chủ động hơn

Tại cuộc họp, các đại biểu đã chia sẻ các nghiên cứu trong nước và quốc tế về mối quan hệ giữa thị lực và ATGT, bao gồm những xu hướng hiện nay về cận thị và dịch vụ chăm sóc thị lực tại Việt Nam, cũng như các quy định hiện hành liên quan đến sức khỏe người lái xe và việc cấp giấy phép lái xe.

Đáng chú ý, theo Bác sĩ Phạm Thị Hải Yến thuộc Bệnh viện Mắt Trung ương, nhiều loại giấy phép lái xe tại Việt Nam cấp với thời hạn dài, thậm chí gần như vĩnh viễn đối với một số hạng giấy phép, trong khi tình trạng sức khỏe, đặc biệt là thị lực của người lái xe lại không mang tính ổn định lâu dài. Thị lực có thể suy giảm theo tuổi tác, bệnh lý hoặc điều kiện sinh hoạt mà người lái xe không nhận ra kịp thời.

Bác sĩ Phạm Thị Hải Yến nhấn mạnh, sự không tương xứng giữa thời hạn giấy phép lái xe và sự biến đổi của sức khỏe thị giác đặt ra yêu cầu cần có các cơ chế theo dõi và đánh giá định kỳ. Đặc biệt, từ sau 55 tuổi, người lái xe nên được khuyến nghị hoặc quy định khám mắt định kỳ để kịp thời phát hiện các vấn đề như đục thủy tinh thể, thoái hóa điểm vàng hay suy giảm thị lực ban đêm, đây là những yếu tố có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn khi tham gia giao thông.

Bổ sung góc nhìn quốc tế, Giáo sư Yoon Sachul - chuyên gia từ Đại học Yonsei (Hàn Quốc) khẳng định, thị lực là một điều kiện đầu vào thiết thực cho ATGT đường bộ, bởi đây là yếu tố có thể đo lường, có thể can thiệp cải thiện và nhân rộng ở quy mô hệ thống.

Giáo sư Yoon Sachul cũng đề xuất cần tăng cường các cơ chế sàng lọc và đánh giá lại thị lực định kỳ; cải thiện khả năng tiếp cận các dịch vụ điều chỉnh thị lực chất lượng cao; đồng thời tích hợp chăm sóc thị lực vào hệ thống cấp giấy phép lái xe, hoạt động giáo dục và truyền thông. Theo ông, các giải pháp này cần được triển khai theo hướng đảm bảo tính nhất quán với chiến lược ATGT tổng thể, thúc đẩy cam kết liên ngành và phối hợp liên bộ, cũng như tăng cường sử dụng dữ liệu để hỗ trợ hoạch định chính sách hiệu quả hơn.

Tại cuộc họp, các chuyên gia đã trình bày tiến độ của dự án STABLE tại Việt Nam và các nghiên cứu liên quan, nêu bật những những luận chứng khoa học và các phân tích chuyên sâu về chính sách. 

ThS Lê Văn Đạt - Phó Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng chỉ ra rằng, sự hạn chế trong việc truyền thông sức khỏe thị giác cùng sự thiếu hụt các nghiên cứu chuyên sâu trong nước là hai nguyên nhân chính khiến vấn đề thị lực khi tham gia giao thông chưa được xem trọng đúng mức tại Việt Nam. 

“Tăng cường ATGT đòi hỏi các hoạt động phối hợp liên ngành. Việc lồng ghép khám sàng lọc thị lực vào các chính sách ATGT và hệ thống cấp giấy phép lái xe có thể đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu các vụ tai nạn có thể phòng tránh và bảo vệ người tham gia giao thông, đặc biệt là giới trẻ,” ThS Lê Văn Đạt chia sẻ

Các đại biểu đã tiếp tục thảo luận cơ hội tăng cường hợp tác giữa lĩnh vực ATGT và y tế, đồng thời xác định các hướng cải thiện tiềm năng, phương pháp triển khai và chiến lược truyền thông để hỗ trợ việc lồng ghép chăm sóc thị lực nâng cao vào chiến lược ATGT quốc gia của Việt Nam. Cuộc họp đã góp phần tăng cường công tác phối hợp liên ngành giữa các bên liên quan và thúc đẩy các cuộc thảo luận chính sách chuyên sâu. 

Đây là cuộc họp kỹ thuật đầu tiên giữa các cơ quan để thảo luận cụ thể vấn đề nghiên cứu và mối liên hệ giữa ATGT và chăm sóc thị lực. AIP Foundation mong muốn tiếp tục hợp tác cùng với các cơ quan quản lý và đối tác kỹ thuật để thúc các chính sách dựa trên bằng chứng và hỗ trợ thiết thực, góp phần tạo nên những tuyến đường an toàn hơn cho người dân.

Thông qua việc duy trì hợp tác thường xuyên với các đối tác trong và ngoài nước, AIP Foundation sẽ tiếp tục thúc đẩy các giải pháp nghiên cứu và chính sách nhằm cải thiện ATGT và bảo vệ tính mạng của người dân trên khắp Việt Nam.