Tôn sư - Giá trị cốt lõi đạo lý người Việt

Người Việt ta từ ngày xưa đã có truyền thống ham học hỏi nên địa vị của người thầy bấy giờ rất được tôn vinh. Bởi vậy, người ta mới xếp thứ bậc trong xã hội: “Quân, sư, phụ”. Nó cho thấy tinh thần “Tôn sư trọng đạo” của dân tộc ta được thể hiện trong hai câu thơ:

Muốn sang thì bắc cầu kiều

Muốn con hay chữ thì yêu lấy thầy

Tư tưởng “Tôn sư trọng đạo” là một trong những đạo lí quý báu mà ông cha ta đã đúc kết và gìn giữ cho đến ngày nay. Nó cho ta thấy công lao giáo dục to lớn của người thầy. Họ không chỉ dạy chữ, dạy kiến thức mà còn dạy ta những bài học làm người sâu sắc giúp ta hoàn thiện bản thân hơn. Từ đó có thể thấy vị trí của người thầy được đặt ngang hàng với vị trí của cha mẹ. Bổn phận của đạo làm trò phải biết khiêm nhường, tôn kính người thầy của mình. Ngày xưa, mỗi khi Tết đến xuân về, cha mẹ người học trò thường đem gà, gạo biếu thầy. Ngày nay, tinh thần ấy vẫn được phát huy tốt: Học sinh khi gặp thầy cô đều lễ phép bỏ nón cúi đầu chào; luôn chăm chú nghe thầy cô giảng bài, hăng hái đóng góp ý kiến xây dựng bài vở ở lớp và ngạc nhiên hơn là có những người đã gần đến tuổi nghỉ hưu mà vẫn giành thời gian để đến thăm các giáo sư cũ. Hành động ấy càng giúp ta hiểu sâu hơn lòng biết ơn thầy là vô bờ bến, không phân biệt tuổi tác.

Việc kính trọng thầy cô vừa là quan niệm đạo đức vừa là trách nhiệm của mỗi học sinh. Xã hội bây giờ ngày một phát triển nên vai trò của người thầy cũng có phần thay đổi, từ người truyền đạt tri thức đã chuyển thành người dẫn dắt học sinh tìm ra con đường đến với tri thức. Tuy có thay đổi ít nhiều nhưng vai trò của người thầy đối với học trò cũng không hề suy giảm, trò vẫn luôn kính trọng thầy và thầy cũng vẫn luôn thương yêu học trò như những đứa con thân yêu. Họ mong muốn những “đứa con” của mình sẽ không phụ công dưỡng dục mà lấy đó làm nền tảng đi đến thành công.

Càng đi sâu vào phân tích, ta càng nhận thấy tầm quan trọng của những người “bắc cầu nối” cho thế hệ đi sau trong việc tìm ra đích đến của ước mơ và hoài bão. Nếu trẻ em là tờ giấy trắng thì người cầm cây bút viết lên những tờ giấy trắng ấy những trang thẳng hàng, rõ nét, rõ chữ nhất chính là thầy cô giáo. Vì vậy, ta còn có thể hiểu sâu xa hơn: “Tôn sư” không chỉ là vấn đề tôn trọng, kính yêu người làm nghề dạy học mà còn là biểu hiện của tình yêu tri thức, khát vọng văn minh, tiến bộ; “Đạo” cũng không chỉ dừng lại ở đạo làm trò, ở những hình thức, thái độ ứng xử với người thầy mà còn là vấn đề đạo đức xã hội. Gần đây xuất hiện những thanh niên có những lời nói, hành động vô giáo dục, vô lễ, xúc phạm thầy cô. Vì vậy, chúng ta phải có những hành động lên án gay gắt và nhắc nhở mọi người nhìn lại cách ứng xử, thái độ của mình đối với những người làm thầy.

Cho đến bây giờ, truyền thống tôn sư trọng đạo vẫn còn giữ nguyên đươc giá trị của nó, còn rất nhiều học trò ngoan ngoãn học tập, chú ý lắng nghe những gì thầy cô giảng, giữ đúng đạo làm trò, luôn lễ phép không làm uổng công sức của người thầy như gương ông Phạm Sư Mạnh, một người học trò giỏi của thầy Chu Văn An, cho dù đã đỗ đạt làm quan to chức lớn, địa vị xã hội lớn hơn thầy mình rất nhiều nhưng ông vẫn rất lễ phép với thầy. Khi về thăm thầy, ông cho lính ngựa đứng ngoài đầu ngõ, ông đi bộ vào nhà thầy và quỳ xuống lạy thầy. Thật là một tầm gương sáng để chúng ta noi theo. Nhưng bên cạnh đó, vẫn còn rất nhiều người không làm tròn bổn phận học sinh,  tỏ ra coi thường công sức của người thầy miệt mài ngày đêm để có được bài giảng cho mình, xúc phạm thầy cô và làm thầy cô buồn lòng. Thật đáng chê trách!

Và ngày nay, ngày 20/11 hàng năm được chọn là ngày Hiến chương các nhà giáo, ngày lễ “Tôn sư trọng đạo”, tôn vinh những người thầy, người cô đã và đang đứng trên bục giảng, truyền đạt tri thức và đạo làm người cho bao lớp học trò nối tiếp nhau. Mỗi năm, khi sắp đến 20 tháng 11, lòng ta lại dâng lên những cảm xúc khó tả, đó là những cảm xúc mong nhớ, tiếc nuối về thời đi học đã qua, những kỷ niệm về thầy cô và những người bạn học đã mãi xa. Ngày 20 tháng 11 không chỉ là ngày để học trò có thể bày tỏ tình cảm với thầy cô mà đây là dịp thầy trò được gần gũi nhau hơn. Những tình cảm chân thành của học trò luôn là món quà có ý nghĩa nhất đối với người thầy cô.

Vẫn biết rằng nghề giáo ngày nay còn rất nhiều khó khăn, người thầy giáo không chỉ phải có lòng yêu nghề, mến trẻ mà còn phải sống có lí tưởng và bản lĩnh mới có thể vững vàng bám trụ trường, lớp. Nhưng trước niềm tin toàn xã hội gửi gắm, những người làm nghề giáo chắc chắn vẫn dành trọn tâm huyết của mình cho sự nghiệp trồng người.